Điều gì thúc đẩy bạn vươn lên?
Bạn đã bao giờ tự hỏi tại sao mình làm những điều mình làm chưa? Điều gì khiến chúng ta không chỉ dừng lại ở việc thỏa mãn nhu cầu cơ bản mà còn luôn muốn vươn lên, phát triển? Câu trả lời nằm ở một mô hình tâm lý nổi tiếng – Tháp nhu cầu của Maslow. Được phát triển bởi Abraham Maslow, mô hình này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về động lực thúc đẩy con người. Nhưng liệu mô hình này có thực sự đúng với tất cả mọi người không? Hãy cùng mình tìm hiểu về mô hình này nhé!
Tháp nhu cầu Maslow là gì?
Abraham Maslow đã mô tả những nhu cầu cơ bản của con người theo từng thứ bậc cụ thể và phổ biến nhất mà ta thấy là dưới dạng hình kim tự tháp với năm bậc tượng trưng cho năm nhu cầu cơ bản của con người, theo ông. Tháp nhu cầu Maslow được ông giới thiệu lần đầu trong nghiên cứu của ông “A Theory of Human Motivation” về động lực của con người vào năm 1943.
Ở đó, ông đó ông nói đại loại rằng chỉ khi các nhu cầu ở bậc thấp được đáp ứng, con người mới có thể hướng tới các nhu cầu cao hơn.
Có một câu được trích từ trong bài báo của ông như sau:
“What happens to man’s desires when there is plenty of bread? At once other (and ‘higher’) needs emerge”
Câu nói trên có nghĩa là điều gì sẽ xảy ra với nhu cầu/khao khát của con người khi họ có quá nhiều bánh mì rồi? Đó chính là việc các nhu cầu của họ cho những thứ khác ngày càng cao lên xuất hiện.
Từng cấp bậc trong tháp nhu cầu Maslow
Physiological Needs (Nhu cầu sinh lý)
Đây là bậc nền tảng trong tháp nhu cầu Maslow chỉ những nhu cầu thiết yếu giúp chúng ta tồn tại, như đồ ăn, nước uống, không khí, giấc ngủ, và nơi ở (shelter). Nếu những nhu cầu này không được đáp ứng, con người sẽ gặp khó khăn trong việc tập trung vào bất cứ điều gì khác.
Ví dụ: Một vận động viên phải đảm bảo ngủ đủ giấc và uống nước đầy đủ trước khi thi đấu, nếu không, cơ thể họ sẽ kiệt sức và không thể đạt được thành tích tốt nhất.
Nhu cầu an toàn (Safety Needs)
Sau khi các nhu cầu sinh lý được thỏa mãn, như một lẽ thông thường con người chúng ta sẽ tìm kiếm sự an toàn và ổn định trong cuộc sống. Điều này bao gồm an toàn về thể chất, tài chính, sức khỏe, và môi trường sống.
Ví dụ: Một nhân viên sẽ cảm thấy yên tâm và toàn tâm toàn ý vào công việc hơn khi công ty có chính sách bảo hiểm và môi trường làm việc an toàn, thay vì lo sợ bị sa thải hoặc gặp tai nạn lao động. Ở đây, người nhân viên đang tìm kiếm sự an toàn về mặt tài chính.
Nhu cầu xã hội (Love and Belonging Needs)
Khi đã có cảm giác an toàn, chúng ta mong muốn được kết nối với người khác thông qua tình bạn, tình yêu, gia đình, hoặc cộng đồng. Đây là nhu cầu về sự gắn kết và cảm giác thuộc về một nhóm nhất định nào đó.
Điều này bao gồm việc chơi đùa vui vẻ cùng bạn bè, dành thời gian dùng bữa bên gia đình, cùng nhau chuyện trò, hay là một phần của cộng đồng địa phương hay các câu lạc bộ.
Ví dụ 1: Một sinh viên mới vào đại học có thể cảm thấy lạc lõng nếu không kết bạn. Tuy nhiên, khi tham gia vào một câu lạc bộ hoặc nhóm học tập, họ sẽ cảm thấy được chào đón và có động lực học tập hơn.
Ví dụ 2: Một nhân viên làm việc tại công ty sẽ hạnh phúc hơn nếu có một nhóm đồng nghiệp thân thiện và hỗ trợ lẫn nhau, thay vì cảm thấy bị cô lập
Nhu cầu được tôn trọng (Esteem Needs)
Sau khi cảm thấy thuộc về một cộng đồng, chúng ta thường sẽ mong muốn hơn nữa, và ở đây thường sẽ là nhu cầu được tôn trọng, và ghi nhận. Điều này bao gồm cảm giác tự hào về thành tích của mình và được người khác công nhận giá trị.
Ví dụ: Một nhân viên cảm thấy được coi trọng khi sếp công nhận sự đóng góp của họ trong công việc, thay vì chỉ trích hoặc phớt lờ nỗ lực của họ.
Nhu cầu thể hiện bản thân (Self-Actualization Needs)
Cuối cùng, cấp bậc cao nhất của tháp nhu cầu Maslow là nhu cầu thể hiện bản thân, nghĩa là con người muốn phát huy tối đa tiềm năng của mình, không ngừng học hỏi, sáng tạo và đóng góp cho xã hội.
Ví dụ 1: Một nghệ sĩ tiếp tục sáng tạo ra những tác phẩm mới không chỉ để kiếm sống mà còn để thể hiện cảm xúc, quan điểm và đam mê của mình.
Ví dụ 2: Một doanh nhân thành đạt quyết định dành thời gian để cố vấn cho những người trẻ khởi nghiệp, vì họ cảm thấy hạnh phúc khi có thể truyền đạt kinh nghiệm và giúp đỡ thế hệ tiếp theo.
Ứng dụng của Maslow
Tháp nhu cầu Maslow trong Marketing
Các doanh nghiệp sử dụng tháp Maslow để xác định động lực mua hàng của khách hàng và tạo ra các chiến dịch tiếp thị hấp dẫn. Dưới đây là cách từng cấp bậc trong tháp Maslow có thể ảnh hưởng đến chiến lược marketing:
Nhu cầu sinh lý: Các thương hiệu thực phẩm như McDonald’s, Nestlé, hay Coca-Cola tập trung vào việc đáp ứng nhu cầu ăn uống. Họ sử dụng các hình ảnh hấp dẫn, chiến dịch quảng cáo về hương vị thơm ngon và dễ tiếp cận để thu hút khách hàng.
Ví dụ: Coca-Cola thường chạy chiến dịch mùa hè, nhấn mạnh đến cảm giác “sảng khoái” khi uống nước ngọt trong thời tiết nóng bức.
Nhu cầu an toàn: Các thương hiệu xe hơi như Volvo hay các công ty bảo hiểm như Prudential nhấn mạnh vào sự an toàn của sản phẩm để khách hàng cảm thấy yên tâm.
Ví dụ: Volvo luôn tập trung quảng bá về hệ thống an toàn tiên tiến, bảo vệ người lái trong mọi tình huống.
Nhu cầu xã hội: Các thương hiệu thời trang như Nike, Adidas, Gucci tạo ra cộng đồng trung thành, nơi khách hàng cảm thấy họ thuộc về một nhóm có chung phong cách và giá trị.
Ví dụ: Nike không chỉ bán giày mà còn tạo ra cộng đồng chạy bộ và thể thao toàn cầu, giúp khách hàng cảm thấy kết nối với những người cùng đam mê.
Nhu cầu được tôn trọng: Các thương hiệu cao cấp như Rolex, Mercedes-Benz nhấn mạnh vào sự đẳng cấp và địa vị xã hội khi sở hữu sản phẩm.
Ví dụ: Rolex không chỉ bán đồng hồ mà còn bán sự công nhận, địa vị và thành công. Quảng cáo của họ thường xuất hiện trong các sự kiện danh giá hoặc gắn với những nhân vật thành đạt.
Nhu cầu thể hiện bản thân: Các thương hiệu sáng tạo như Apple và Tesla khuyến khích khách hàng không ngừng đổi mới, sáng tạo và thể hiện bản thân.
Ví dụ: Apple thường quảng bá sản phẩm như một công cụ giúp người dùng “Think Different” và tạo ra những điều phi thường.
Tháp nhu cầu Maslow trong quản trị
Nhu cầu sinh lý: Đảm bảo mức lương đủ sống và các phúc lợi cơ bản như bữa ăn, nước uống tại văn phòng.
Nhu cầu an toàn: Các công ty đảm bảo chính sách bảo hiểm, hợp đồng lao động ổn định, và môi trường làm việc an toàn.
Nhu cầu xã hội: Tạo môi trường làm việc thân thiện, xây dựng văn hóa doanh nghiệp để nhân viên cảm thấy họ là một phần của đội nhóm. Ví dụ như các chương trình team-building này, các sự kiện, các buổi tối giao lưu cho nhân viên
Nhu cầu được tôn trọng: Ghi nhận thành tích của nhân viên bằng cách khen thưởng, thăng chức hoặc trao quyền tự chủ nhiều hơn. Điều này có thể được thực hiện thông qua các chương trình như “Employee of The Month” chẳng hạn.
Nhu cầu thể hiện bản thân: Khuyến khích nhân viên phát triển bản thân, học tập và theo đuổi đam mê thông qua việc cung cấp các khóa học, workshop, webinar vân vân.
Tháp nhu cầu Maslow trong thời đại số
Liệu tháp nhu cầu Maslow có lỗi thời? Bạn có bao giờ hỏi thế chưa? Vì cũng đã hơn 80 năm kể từ khi lý thuyết này được xuất bản.
Tuy nhiên, đối với bản thân mình thì mình nghĩ có lẽ là chưa vì 2 điều:
- Thứ nhất, mình vẫn thấy những gì cốt lõi nhất về nhu cầu về động lực của con người trong lý thuyết của ông đóng vai trò nền tảng cho các lý thuyết khác được phát triển về sau
- Thứ hai, lí do mà mình nghĩ Tháp nhu cầu Maslow vẫn còn có thể áp dụng được và mình sẽ đưa ra 1 vài ví dụ thú vị cho bạn trong thời đại số đó chính là việc mình vẫn chưa được thấy những lý thuyết hay mô hình khác có thể làm rõ hơn ông Maslow về điều này.
Tuy nhiên về điều này thì mình vẫn mong rằng trong tương lai sẽ có những khám phá mới với các mô hình mới để chúng ta có thể cùng thảo luận về nó.
Ở đây mình sẽ đưa ra một số ứng dụng của Maslow trong thời đại số trong đời sống của chúng ta:
Nhu cầu về sinh lý: Ở đây chính là việc được kết nối với mạng internet và các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính, v.v. Mình nghĩ giờ mà không có kết nối mạng internet thì coi như xong, không có nó thì chán ăn chán uống, đứng ngồi không yên, có bạn chắc có khi cũng khó thở.
Nhu cầu an toàn: Sau khi có kết nối wifi, cuộc sống trở lại, thì bây giờ chúng ta lại cần nhu cầu về an toàn, và an toàn trong thời đại số này chính là việc bảo mật quyền riêng tư trên mạng xã hội để không bị scams.
Nhu cầu xã hội: Là việc được kết nối với bạn bè và người thân trên các nền tảng mạng xã hội
Nhu cầu được tôn trọng: Là việc được mọi người like, share, comment tán dương, ngưỡng mộ bạn với những thành tích mà bạn chia sẻ.
Nhu cầu thể hiện bản thân: Nhu cầu này thì theo các bạn nghĩ sẽ là gì? Mình cũng chưa có câu trả lời thích đáng. Bạn nào biết thì comment cho mọi người biết nha.
Tháp nhu cầu Maslow mở rộng: 8 bậc
Chắc các bạn cũng ngạc nhiên với tiêu đề này nhỉ? Mình cũng ngạc nhiên không kiếm khi research thông tin về tháp Maslow.
Thiệt ra cái này không phải sai gì đâu, mà đây chính là tháp nhu cầu do chính Maslow cập nhật sau này trong giai đoạn 1960 đến 1970 bao gồm 3 yếu tố khác là nhu cầu nhận thức, nhu cầu thẩm mỹ, và transcendence needs (nhu cầu siêu việt)
- Nhu cầu sinh lý (Physiological Needs)
- Nhu cầu an toàn (Safety Needs)
- Nhu cầu xã hội (Love & Belonging Needs)
- Nhu cầu được tôn trọng (Esteem Needs)
- Nhu cầu nhận thức (Cognitive Needs)
- Nhu cầu thẩm mỹ (Aesthetic Needs)
- Nhu cầu thể hiện bản thân (Self-actualization Needs) – Nhu cầu thể hiện bản thân bây giờ ở vị trí thứ 7 nha
- Nhu cầu siêu việt (Transcendence Needs)
Nhu cầu nhận thức (Cognitive Needs)
Đây là nhu cầu học hỏi, khám phá và tìm kiếm tri thức. Con người luôn mong muốn hiểu rõ hơn về thế giới xung quanh, từ khoa học, triết học đến công nghệ.
Ví dụ: Một người yêu thích đọc sách, nghiên cứu các chủ đề chuyên sâu hoặc tham gia khóa học nâng cao để mở rộng hiểu biết.
Nhu cầu thẩm mỹ (Aesthetic Needs)
Con người có mong muốn cảm nhận cái đẹp, sự hài hòa và nghệ thuật trong cuộc sống. Điều này thể hiện qua sở thích về âm nhạc, hội họa, kiến trúc, hoặc đơn giản là sự sắp xếp không gian sống một cách tinh tế.
Ví dụ: Một người thích trang trí nhà cửa theo phong cách tối giản, hoặc đam mê nghệ thuật và thường xuyên đến bảo tàng, triển lãm.
Nhu cầu siêu việt (Transcendence Needs)
Đây là nhu cầu cao nhất, khi con người mong muốn vượt lên bản thân để giúp đỡ người khác và kết nối với những giá trị lớn lao hơn. Họ có thể tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống qua tôn giáo, thiền định, hoặc hoạt động nhân đạo.
Ví dụ: Một nhà hoạt động xã hội cống hiến cuộc đời cho việc giúp đỡ cộng đồng, hoặc một nhà khoa học dành trọn sự nghiệp để nghiên cứu vì lợi ích nhân loại.
Những hạn chế của tháp nhu cầu Maslow
Mình nghĩ hạn chế chính của tháp Maslow thời ban đầu là về việc ông khẳng định rằng con người chúng ta phải hoàn thành từng thứ bậc 1 để leo lên đến bậc cao nhất trên tháp. Lí do mà mình nói ban đầu là vì sau này, trong các bài báo khác của ông, ông đã chỉnh sửa lại điều trên. Và mình cũng tin rằng là như thế thì mới đúng
Vì rằng những người nghệ sĩ chân chính, họ vẫn miệt mài theo đuổi đam mê mặc kệ cho sự nghèo đói ôm lấy mình.
Vì rằng những bậc cha mẹ bỏ qua những nhu cầu cá nhân riêng của mình để đảm bảo nhu cầu về sinh lý và an toàn cho con
Bạn đang ở đâu trên tháp nhu cầu Maslow?
Tháp Maslow giúp chúng ta hiểu rõ hơn về nhu cầu của bản thân và những người xung quanh. Bạn có thể tự hỏi: Mình đang ở bậc nào trong tháp Maslow? Điều gì có thể giúp mình tiến xa hơn? Dù bạn đang cố gắng đạt được một mục tiêu nhỏ hay phát triển bản thân một cách toàn diện, hãy nhớ rằng mỗi bước trên tháp đều quan trọng và góp phần giúp bạn trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình.
Lời kết
Về mặt học học thuật, các bạn sinh viên có thể coi bài này như một tài liệu tham khảo để tìm kiếm và nghiên cứu thêm về mô hình/lý thuyết này nhé.
Về mặt kinh doanh, các doanh nghiệp có thể vận dụng mô hình này trong việc quản trị nhân sự và lên chiến lược Marketing hiệu quả.
Về mặt cuộc sống, không phải ai cũng cần đạt đến bậc cao nhấp để cảm thấy hạnh phúc. Hạnh phúc là ở việc bạn cảm thấy đủ với những gì mình có.
Cảm ơn các bạn đã dành thời gian để đọc bài viết này của The Knowledge Explorer. Nếu bạn thấy thích những gì mình viết bạn có thể tìm đọc thêm các chủ đề tương tự trên trang blog của mình.
Leave a Reply