Khi “Phát Triển Bản Thân” trở thành cạm bẫy
Mấy năm gần đây, “phát triển bản thân” trở thành từ khóa hot trên mạng xã hội. Lên Google, Bing, hay YouTube, bạn sẽ thấy vô số tiêu đề như:
“6 thói quen để phát triển bản thân”
“10 kỹ năng quan trọng cần rèn luyện”
“Lộ trình phát triển bản thân trong 6 tháng”
Mình từng bị hút vào những bài viết đó, lao vào học hỏi, rèn luyện nhưng rồi nhận ra… không phải lúc nào nó cũng mang lại điều tốt.
Sau 4 năm cố gắng đuổi theo những mục tiêu “trên trời”, mình thấy kiệt sức, chán nản và thậm chí, các mối quan hệ xung quanh bị ảnh hướng.
Vậy, phát triển bản thân liệu có phải lúc nào cũng tốt?
Trong bài viết này, mình muốn chia sẻ những gì liên quan tới phát triển bản thân, đặc biệt là những điều mà mọi người thường không đề cập tới.
Hành trình phát triển bản thân – Khi mọi thứ không như mình nghĩ
Cuối năm lớp 12, khi đã khá chắc chắn rằng mình sẽ đỗ vào ngôi trường đại học mong muốn, mình bắt đầu nghĩ xa hơn. Suốt những năm cấp ba, mình chỉ tập trung vào học Toán, Lý, Tiếng Anh… mà bỏ quên nhiều kỹ năng quan trọng khác như giao tiếp, làm việc nhóm, xử lý tình huống.
Nhìn quanh, mình thấy bạn bè đã bắt đầu học lập trình, tham gia các câu lạc bộ, rèn luyện nhiều kỹ năng chuyên môn. Đặc biệt có đứa bạn viết code “ghê gớm” luôn, còn mình thì chẳng biết gì ngoài mấy công thức và bài tập.
Thế là mình quyết định bước vào hành trình phát triển bản thân – một hành trình mà mình nghĩ là đầy cơ hội, nhưng hóa ra cũng lắm thách thức. Giống như bao người, mình lao vào đọc sách self-help, nghe podcast, tham gia khóa học online, học cách làm việc hiệu quả với phương pháp Pomodoro, thiết lập mục tiêu, thay đổi thói quen, thử Monk Mode, tạm rời xa mạng xã hội, tối giản cuộc sống…
Mình đã làm tất cả những điều đó. Và đây là những gì mình đã mất.
Mặt Tối Của Phát Triển Bản Thân
Không bao giờ cảm thấy đủ
Vừa rồi mình có thi lại IELTS kể từ lần cuối là năm 2022 khi mình thi để xét tuyển đại học, mình sẽ kể chi tiết hơn ở bài blog sau về chuyện này. Ở lần này, vì gần 2 năm rồi mình không đụng vào IELTS, vì thế mình rất sợ sẽ không đạt được band điểm cũ, cũng rất lo lắng. Cuối cùng kết quả trả ra thì may mắn là mình đã đạt được band điểm mình mong muốn. Quá thành công rồi đúng không? Nhưng thay vì vui mừng, mình lại thấy tiếc: Giá như ráng thêm chút nữa, thì là vượt aim rồi.
Vậy là niềm vui lại bị vơi bớt vì cảm giác tiếc nuối. Từ đó, mình nhận ra: dù đạt được gì, lòng vẫn muốn nhiều hơn, và vẫn không thấy thỏa mãn.
Và không chỉ riêng kỳ thi IELTS, tâm lý này lặp lại trong nhiều thứ khác. Mình hoàn thành một khóa học? Cũng chưa đủ. Đọc xong một cuốn sách? Vẫn chưa đủ. Lúc nào cũng có thứ cao hơn, tốt hơn, đáng để theo đuổi hơn – và điều đó khiến mình không bao giờ cảm thấy hài lòng với bản thân.
FOMO – Nỗi ám ảnh “Sợ bỏ lỡ”
Một mặt tối khác là FOMO (Fear of Missing Out). Khi bước vào hành trình phát triển bản thân, bạn sẽ nhận ra có vô số thứ bạn chưa biết – và điều đó thật sự hấp dẫn. Mình từng lao vào hết khóa học này đến khóa học khác, lưu cả trăm bài viết về những kỹ năng mới, mua sách theo trend chỉ vì sợ mình bị tụt lại.
Nhưng rồi mình nhận ra: đọc nhiều không có nghĩa là hiểu sâu, học nhiều không có nghĩa là giỏi. Đôi khi, vì quá tham lam kiến thức mới, mình không thể tập trung vào bất kỳ thứ gì đủ lâu để thực sự thấm nhuần.
Peer Pressure – Áp lực đồng trang lứa
Lướt mạng thấy bạn bè check-in ở các hội thảo lớn, khoe chứng chỉ mới, đạt thành tích này nọ… Mình không khỏi so sánh bản thân và tự hỏi: “Mình có đang đi chậm quá không?”
Kể cả khi đã cố gắng hết sức, mình vẫn thấy có người giỏi hơn, nhanh hơn, làm tốt hơn. Và thế là mình lại lao vào cố gắng nhiều hơn, nhưng không phải vì muốn phát triển bản thân, mà chỉ vì không muốn bị thua kém. Và cái vòng luẩn quẩn cố gắng hàng giờ liền đến một lúc nào đó sẽ khiến ta vỡ vụn mất.
Quá tải thông tin & kiệt sức
Khi bạn cố gắng nhồi nhét quá nhiều thứ vào đầu, đến một lúc nào đó, nó sẽ trở nên quá tải. Mình từng có giai đoạn burn-out vì liên tục học tập mà không dừng lại để nghỉ ngơi. Lúc đó, thay vì cảm thấy mình đang phát triển, mình chỉ thấy stress, lo âu, mất động lực – và rồi chính những điều mình từng yêu thích cũng trở thành gánh nặng.
Chỉ nghĩ cho bản thân – Quên mất những người xung quanh
Trong thời gian chạy theo việc học và phát triển bản thân, mình từng có giai đoạn nghĩ rằng thời gian của mình là quý giá nhất. Nếu một ngày có 24 giờ, mình muốn tối ưu từng phút để học tập, rèn luyện kỹ năng, đọc sách… Còn những việc “không tạo ra giá trị” như nói chuyện với gia đình, giúp đỡ em làm bài, đi cà phê tán gẫu,.. mình thấy phí phạm thời gian.
Giờ nhìn lại, mình thấy lúc đó bản thân mình còn non nớt quá, còn suy nghĩ 1 chiều và phiến diện.
Phát triển bản thân nghe thì hay đó, nhưng mối quan hệ với gia đình, người thân, và bạn bè đi xuống, cũng chẳng vì điều gì cả, chỉ vì mình “đang phát triển”. Liệu có đáng không?
Càng nghỉ ngơi, càng lo lắng
Có những lúc mình muốn nghỉ ngơi một chút, nhưng khi cầm điện thoại lên lướt mạng xã hội thì lại thấy người ta đang học, đang làm cái mới, và rồi mình nhìn lại bản thân đang ngồi chơi, và cảm thấy tội lỗi. hế là thay vì tận hưởng thời gian nghỉ, mình lại lao vào học tiếp – nhưng không phải vì mình muốn, mà vì sợ rằng nếu không làm vậy, mình sẽ bị bỏ lại phía sau.
Cứ như vậy, mình mắc kẹt trong một vòng lặp không hồi kết: học – mệt – nghỉ ngơi – cảm thấy có lỗi – lại lao vào học. Ngay cả khi đang xem phim hay đi chơi với bạn bè, mình cũng không thể tận hưởng trọn vẹn, vì trong đầu vẫn có một tiếng nói nhắc nhở: “Lẽ ra bây giờ mày nên học cái gì đó thì tốt hơn.”
Làm sao để phát triển bản thân mà không bị mắc kẹt?
Ở trên là những điều mà mình đã trải qua, đương nhiên không chỉ có tiêu cực, và ý định của mình không phải là viết ra như vậy và khiến bạn cảm thấy việc “phát triển bản thân” chẳng có gì tốt đẹp cả. Thật ra nó có nhiều chứ, và để khiến việc phát triển bản thân trở nên dễ dàng hơn và hạnh phúc hơn bản thân mình đang thử vài điều sau. Những gì mình nói bên dưới là những gì mình đang làm chứ mình cũng không dám chắc là nó có hợp với bạn hay không, vì mình không phải chuyên gia, mình cũng chỉ là một người bình thường đang loay hoay kéo bản thân ra khỏi những gì tiêu cực nhất của việc phát triển.
Đặt mục tiêu cụ thể & phần thưởng xứng đáng
Bên cạnh việc đặt mục tiêu cụ thể cho việc học hoặc công việc của mình, bây giờ bạn cũng hãy thử đặt thêm một phần thưởng tương xứng với mục tiêu đấy đề ra nữa.
1 ví dụ đơn giản mà mình hay làm đó là: Tuần này/tháng này đọc xong cuốn này, thì được off 2 ngày xem videos, lướt tiktok, hay chơi game. Đương nhiên là nếu bạn thích đọc thì không nói, tuy nhiên với những ai đang trong quá trình xây dựng thói quen đọc sách, thì bạn nên làm vậy để không bị quá tải, và sẽ từ bỏ sớm.
Việc đặt phần thưởng cho bản thân sẽ cho bạn thấy bạn đã cố gắng thế nào và rằng bạn xứng đáng nhận được phần thưởng ấy. Sau đó, với các mục tiêu cao hơn, bạn cứ làm tương tự, rồi bạn sẽ cảm thấy hạnh phúc hơn với những gì mình đạt được.
Học cách FOCUS, đừng để bị FOMO
Hãy tập trung vào điều mà bạn đang làm mà bạn cho là đang hoặc sẽ giúp cho việc học hoặc công việc của bạn. Đừng để ý những điều khác, mọi thứ khác chỉ dễ làm bạn xao nhãng.
Cứ học những gì mà thời điểm hiện tại bạn cho là phù hợp với bản thân, có ích với bản thân, hoặc sẽ giúp bạn phát triển là được. Còn những thứ ngoài phạm vi đó, biết cũng được không biết cũng chẳng sao.
Phát triển bản thân là vì chính mình, không phải để chạy đua với ai
Thay vì so sánh bản thân với người khác, hãy so sánh mình của ngày hôm nay với chính mình của ngày hôm qua.
Nếu hôm nay bạn đọc thêm 10 trang sách, biết thêm một điều mới, rèn luyện một kỹ năng nào đó – thì bạn đã tốt hơn chính mình trước đó rồi. Không cần hơn thua với ai cả.
Hãy cố gắng nhắc nhở bản thân thành lời rằng: “mình học là cho mình, là để hơn mình trong quá khứ, chứ chẳng phải để hơn thua với ai cả”, vì mỗi người mỗi khác, xuất phát điểm chúng ta khác nhau, và đích đến cũng vậy. Vậy chẳng có gì mà ta phải đua trên cuộc đua của người khác.
“Nghỉ ngơi mà không áy náy”
Nếu bạn cảm thấy lo lắng mỗi khi nghỉ ngơi, hãy thử nghĩ theo cách này: nghỉ ngơi không phải là thời gian lãng phí, mà là thời gian để nạp lại năng lượng cho sự phát triển.
Hãy cố gắng thay đổi góc nhìn của bản thân, đừng cho rằng thời gian nghỉ ngơi là lãng phí, là không quan trọng. Ai cũng cần có thời gian cho riêng mình và theo mình, những khoảng thời gian dành cho gia đình, bạn bè, người yêu, hoặc chỉ dành cho bản thân bạn thôi đều vô cùng quý giá.
Đừng để phát triển bản thân biến thành “chỉ nghĩ cho bản thân”
Chia sẻ cũng là một hình thức học quan trọng. Nếu bạn thật sự muốn học, thì việc dành thời gian bên gia đình và người thân để chia sẻ những gì bạn biết cho họ cũng là một phương pháp học tập hiệu quả.
Tuy nhiên, nếu đã dành thời gian cho gia đình, hãy cố gắng nhắc nhở bản thân tập trung vào hiện tại thay vì nghĩ đến những việc bạn có thể làm để phát triển bản thân. Những cuộc trò chuyện có thể bạn thấy không giúp ích được gì cho bạn, nhưng chẳng phải lí do cốt lõi nhất để bạn phát triển bản thân, chẳng phải để cho cuộc sống của những người bạn đang ngồi bên lúc này, tốt đẹp hơn sao?
Lời kết: Phát triển bản thân, nhưng đừng đánh mất chính mình
Phát triển bản thân là một hành trình đáng giá, nhưng điều quan trọng là đừng để nó biến thành một cuộc đua không hồi kết. Học tập, rèn luyện là tốt, nhưng bạn cũng cần học cách nghỉ ngơi mà không cảm thấy tội lỗi, trân trọng những mối quan hệ xung quanh thay vì chỉ chăm chăm vào bản thân.
Cuối cùng, thay vì hỏi “Mình đã làm được bao nhiêu?”, hãy thử hỏi “Mình có đang thực sự tận hưởng hành trình này không?”. Nếu phát triển bản thân khiến bạn cảm thấy áp lực hơn là hạnh phúc, có lẽ đã đến lúc bạn nên dừng lại một chút, hít thở, và sống chậm hơn một nhịp. Vì đôi khi, sống tốt, sống vui và sống khỏe cũng là một dạng phát triển quan trọng nhất.
Lời bạt
Nếu bạn cũng đang trên cuộc hành trình muốn làm mới bản thân, và đang gặp phải các vấn đề như mình nói. Có lẽ đọc xong bài này, bạn có thể sẽ thấy mình nói lên tiếng lòng của bạn và bạn sẽ cảm thấy vơi bớt đi áp lực, và nhìn nhận lại bản thân mình.
Nhưng mà tin mình, một lúc nào đó, một khoảng thời gian sau bạn sẽ quay lại vòng lặp như mình nói ở trên, vì vậy đôi lúc bạn nên chậm lại, đọc lại bài viết này và nghỉ ngơi một lúc nhé. Mình đọc bài này 5 lần rồi!
Cảm ơn bạn đã đọc hết bài blog này của The Knowledge Explorer. Nếu bạn thích những gì mình viết, bạn có thể tìm đọc thêm các bài viết khác của mình tại đây.
Nếu bạn muốn mình viết về đề tài gì. Đừng ngại comment ở bên dưới nhé.
Chúc bạn 1 ngày tốt lành.
Leave a Reply