Hôm nay mình muốn chia sẻ cho các bạn về chủ đề Startup, cụ thể là về pitch deck, nó là gì, và cấu trúc của một bài pitch deck tối ưu.
Lưu ý nho nhỏ trước khi bắt đầu là đây là kinh nghiệm cá nhân của mình, và dành riêng cho các bạn tham gia vào các cuộc thi khởi nghiệp/Startup.
Mình đã từng tham gia vào 2 cuộc thi Startup với quy mô trong nước và quốc tế. Và trong suốt quá trình chuẩn bị đó, mình đã phải research hàng giờ liền, cùng với việc tìm hiểu các pitching slides khác nhau của các doanh nghiệp đa quốc gia. Và mình thấy rằng nó rất rất tốn thời gian.
Nếu bạn có 1 idea tốt, thì đó là một lợi thế cực kì lớn. Tuy nhiên, nếu phần pitch deck của bạn không thực sự hấp dẫn, rõ ràng, và mạch lạc thì có thể bạn sẽ bị giám khảo reject ngay trước khi bạn kịp trình bày idea cực phẩm của mình.
Vì thế, bài blog này và các series thuộc chủ đề “Startup Competition“ sau này nữa, mình sẽ giúp các bạn cách chinh phục các cuộc thi Startup, hoặc chí ít nhất là sẽ giúp các bạn có thêm kiến thức về chủ đề này.
Cấu trúc của một Pitch Deck
Trong bài viết này mình sẽ đi thẳng vào vấn đề chính mà chắc hẳn các bạn cần nhất. Đó chính là cấu trúc của một Pitch Deck, bao nhiêu slides là đủ? Nên trình bày như thế nào? Và cụ thể hơn nữa là cần bỏ gì vào từng slide. Trong series này mình sẽ đi qua hết các khía cạnh đó cùng bạn.
Lưu ý nho nhỏ: Dưới đây là cấu trúc mà mình đã sử dụng cho bài thuyết trình hay Pitch Desk trong các cuộc thi Startup mà mình tham gia, sau khi tham khảo từ rất nhiều nguồn, đặc biệt là các Pitch Desk quốc tế của các công ty lớn. Ngoài ra, mình cũng đã được mentor/coach của mình xem qua và approve (chấp nhận).
Cover Slide – Slide mở màn
Đây là slide bạn sẽ đưa ra trước khi bắt đầu vào bài thuyết trình chính, để cho nhà đầu tư/giám khảo có thể nắm được các yếu tố cơ bản về ý tưởng của bạn như: tên công ty, và tagline/slogan ngắn gọn thể hiện giá trị cốt lõi/USP mà bạn muốn truyền đạt về sau.
Problem Statement – Xác định vấn đề
Đây là phần theo mình là rất rất quan trọng. Tại vì đây sẽ là slide đầu tiên (không tính cover slide) mà giám khảo sẽ chú ý tới ý tưởng của bạn. Vì vậy ở slide này, bạn phải đưa ra một vấn đề hoặc là cực kì quan trọng hoặc là cực kì khẩn cấp hoặc cả hai. Hãy mô tả vấn đề mà thị trường đang gặp phải, ai đang bị ảnh hưởng, và tại sao đây là một cơ hội lớn để giải quyết.
Ở phần này, việc đưa ra những số liệu là vô cùng cần thiết. Mình sẽ nói cụ thể qua những bài blog sau nhé
Solution – Giải pháp
Sau khi làm rõ vấn đề, startup của bạn sẽ xuất hiện như một “người hùng”. Đây là lúc để mô tả sản phẩm/dịch vụ, cách nó hoạt động và tại sao nó là giải pháp tốt nhất.
Business Model – Mô hình kinh doanh
Phần này cũng cực kì quan trọng tại vì một ý tưởng hay thôi là chưa đủ. Mình đã từng được dạy rằng một ý tưởng chỉ được gọi là “innovation” hay đổi mới sáng tạo khi ý tưởng có thể “commercialized” hay là được thương mại hóa, hay nói nôm na là có thể kiếm được tiền.
Vì vậy ở phần này, bạn cần chứng mình là mình có một hoặc nhiều cách để kiếm tiền được từ khách hàng tiềm năng.
Một trong những khó khăn mà bạn có thể gặp phải là xác định được đâu sẽ là mô hình kinh doanh của mình, nó sẽ là mô hình freemium, subscription, hay quảng cáo,… Mình sẽ nói rõ hơn và giải thích đặc điểm của từng mô hình ở các bài blog sau nha.
Và chỉ doanh thu thôi là chưa đủ. Ở đây, bạn cũng có thể làm cho slide của mình chỉnh chu hơn bằng cách chỉ ra các stakeholder liên quan, chi phí phát sinh, hoặc nói đúng hơn là quy trình kinh doanh của bạn, từ việc sản xuất đến đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Go-to market Roadmap – Chiến lược tiếp cận thị trường
Ở slide này, bạn cần hỏi bản thân mình những câu hỏi sau: Có sản phẩm rồi, nhưng làm sao để đưa nó đến tay khách hàng? Bạn sẽ tập trung vào kênh nào (online, offline, partnership)? Chiến lược tăng trưởng ban đầu là gì?
Ở slide này, bản thân mình và nhóm của mình đã làm một cái Roadmap và kiểu xác định mục tiêu trước mắt là gì, 2,3 năm nữa sẽ như thế nào, và tương lai xa hơn là sao.
Tuy nhiên, theo cá nhân mình, để tránh bị lang mang, mơ hồ, tại vì ai mà quan tâm 5 năm nữa như thế nào đúng không? Trong khi idea này còn chưa chắc thực hiện được. Vì vậy, hãy tập trung vào hiện tại và tương lai gần, và xác định những cách mà theo bạn là phù hợp nhất để đưa sản phẩm ra thị trường.
Competitor Analysis – Phân tích đối thủ cạnh tranh
Ở slide này, bạn sẽ trình bày hay nói đúng hơn là so sánh bạn với các đối thủ cạnh tranh trong lĩnh vực/thị trường mà bạn đang muốn nhắm đến – thường sẽ từ 3 đến 4 đối thủ.
Ở phần này, bạn cũng sẽ thêm vào USP (Unique Selling Point/Proposition) của bạn vào để cho bạn nổi bật hơn so với các đối thủ khác nhé.
Nhắc lại, điều quan trọng nhất trong slide này vẫn là: : Điều gì khiến startup của bạn khác biệt?
Market Size – Quy mô thị trường
Ở đây, bạn sẽ chứng minh cho giám khảo thấy là thị trường mà bạn nhắm tới thực sự tiềm năng, và đủ lớn để bạn có thể sinh lời. Nếu nó quá nhỏ, khả năng cao giám khảo sẽ đặt câu hỏi liệu nó có đủ tiềm năng để tăng trưởng không? Và liệu nó có thực sự hấp dẫn?
Ở đây, mình và team đã xác định quy mô/dung lượng thị trường bằng mô hình TAM, SAM, SOM, và EVG.
Again, hẹn bạn ở bài blog khác nha.
Financial Projections – Dự báo tài chính
Phần này theo mình bạn chỉ cần vẽ combo chart (mình không rõ dịch sao) gồm bar chart thể hiện doanh thu, chi phí, lợi nhuận và line chart sẽ là mức độ tăng trưởng của hoặc là doanh thu hoặc là lợi nhuận.
Captial Requirements – Nhu cầu vốn
Bạn đang gọi vốn bao nhiêu? Số tiền này sẽ được dùng vào những hạng mục nào?
Giám khảo muốn thấy sự hợp lý trong kế hoạch sử dụng vốn của bạn. Bao nhiêu % sẽ vào marketing, bao nhiêu % sẽ vào phát triển đội ngũ, chi phí các kiểu. Một phần nữa là xác định bao nhiêu vốn là đủ và hợp lí.
Team – Đội ngũ
Phần này theo mình là tùy vào những gì bạn đang có. Nếu bạn đã từng có kinh nghiệm chinh phục 2,3 cuộc thi startup khác hoặc đơn giản là đã từng tham gia, thì việc liệt kê điều đó vào đây sẽ cho giám khảo thấy tiềm năng, và kĩ năng của bạn.
Một ý nữa, nếu bạn may mắn được coach hoặc mentor bởi một người anh/chị, thầy/cô thì việc trình bày ra cũng rất quan trọng.
Ví dụ: Bạn đang trình bày idea về một sản phẩm thuộc lĩnh vực hóa học/sinh học chẳng hạn, thì việc bạn được backup bởi thầy cô với cấp bậc Tiến sĩ/ Dược sĩ thì cũng sẽ tạo được niềm tin cho giám khảo.
Closing – Kết thúc
Slide này thì chắc không có gì để nói nhỉ? Bạn chỉ cần đơn giản là có một câu chốt ấn tượng và đề cập lại về sứ mệnh, và tầm nhìn của bạn thôi.
Appendix – Phụ lục
Mục này dành cho những thông tin bổ sung, như dữ liệu chi tiết, hoặc bất cứ điều gì có thể giúp trả lời câu hỏi của giám khảo nha.
Bonus
Ở phần này, mình muốn bổ sung 1 phần nho nhỏ, mà mình nghĩ là sẽ hữu ích đối với các bạn thi các cuộc thi Startup quốc tế.
Bản thân mình thấy, ở các cuộc thi Startup tổ chức với quy mô quốc tế hoặc được tài trợ bởi các nhà đầu tư/ tổ chức từ nước ngoài, thì một yếu tố mà mình thấy họ luôn luôn đánh giá cao về Startup của bạn đó chính là Impact.
Doanh nghiệp của bạn tạo ra giá trị tích cực gì cho xã hội, cho con người, môi trường sống hoang dã,…
Và ở phần Impact này, bạn hãy và nên tham khảo 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.
Bạn có thể search từ khóa “17 SDGs by UN” là sẽ ra ngay hoặc bạn có thể đọc ở blog của mình. haha.
Lưu ý
Ở trên là những slides mà theo mình là quan trọng và cần có trong một bài pitch deck tốt. Vì thế mà các bạn hãy cố gắng sắp xếp và áp dụng vào bài thi của mình nhé. Tuy nhiên, có 1 vài lưu ý nhỏ mà mình muốn đề cập.
Đó là về việc sẽ có một vài cuộc thi họ sẽ giới hạn số lượng slides của bạn. Trong trường hợp này, bạn đừng quá lo lắng. Mình đã từng gặp trường hợp này rồi. Với trường hợp trên, nếu họ yêu cầu bạn là 8 slides, thì bạn sẽ ưu tiên 8 slides chính mà mình đưa ra (không tính cover page và closing).
Còn lại, cái trick nho nhỏ của mình, là những slides còn lại, bạn hãy bỏ hết vào phần Appendix mà mình có nói ở trên. Bạn cứ bỏ hết vào đó, và sẽ không ai nói gì bạn cả. Mình đã thử và thành công. Bạn cũng thế!
Tại Sao Bạn Cần Một Pitch Deck Tốt?
Mình nghĩ là đa phần các cuộc thi Startup đều yêu cầu các bạn nộp Pitch Deck cùng với 1 bản báo cáo ngắn nhỉ?
Và vì thế mà mĩnh nghĩ rằng bạn cần một Pitch Deck với cấu trúc mạch lạc rõ ràng để tạo ấn tượng tốt đối với ban giám khảo. Vì đơn giản họ phải coi qua hàng chục hoặc hàng trăm bài, vì thế họ chỉ có thể dành 2-3 phút để lướt sơ qua bài của bạn. Vì thế, hãy trình bày thật rõ ràng và mạch lạc.
Nếu bạn đã từng fail tại vòng nộp hồ sơ thì đôi khi không phải do idea hay thị trường các thứ, mà có thể vấn đề nằm ở Pitch Deck của bạn đấy. Vì vậy hãy đầu tư thời gian hơn cho phần này nhé.
Những sai lầm nên tránh khi làm Pitch Deck
Quá nhiều chữ
Mình đã tham khảo qua khá nhiều slides và mình nhận thấy có nhiều slides được trình bày với chi chít chữ trên đó. Bản thân mình không ủng hộ việc đó. Mình thấy 1 slide nên chỉ tóm tắt ý chính và bao gồm các hình ảnh, hiệu ứng minh họa, vậy là đủ. Phần còn lại là phần thuyết trình của bạn.
Đừng để giám khảo đọc quá nhiều. Họ mệt đấy!
Dữ liệu ảo – không có nguồn
Mình nghĩ chúng ta đã qua cái thời chỉ nói “thị trường lớn” mà không có số liệu chứng minh thì không đủ thuyết phục rồi.
Thời bây giờ còn ghê hơn. Số liệu quá nhiều, được sử dụng không hợp lí. Đáng buồn hơn, đôi khi dữ liệu đó lại không phải dữ liệu đáng tin cậy, vì các bạn lấy ở một nguồn không đáng tin.
Mình nghĩ các bạn nên dành thời gian tìm kiếm số liệu ở các bài report. Các bạn chỉ cần search từ khóa mình mong muốn và thử thêm “pdf” vào phía sau. Kết quả theo mình thấy sẽ trả theo các bài báo cáo nhiều hơn. Và số liệu ở đây có phần tốt hơn.
Thêm 1 ý nữa, nếu được bạn hãy lấy số liệu từ bài gốc, thay vì ghi từ các nguồn mà họ trích lại từ đó nhé.
Lời kết
Chắc mình sẽ dừng bài viết này ở đây ha. Vì cũng dài rồi. Trong bài blog tiếp theo, mình sẽ chia sẻ với các bạn một vài yếu tố cần thiết nên có để các bạn apply vào các cuộc thi Startup, như tìm đồng đội như thế nào? Có cần người hướng dẫn không? Nhóm không có người biết làm slides thì sao? Vân vân. Mong rằng bạn sẽ tiếp tục theo dõi series này của mình.
Hơn nữa, bạn đã nhắm tới cuộc thi nào chưa? Nếu chưa hãy xem qua 8 cuộc thi startup dành cho Sinh viên của The Knowledge Explorer nhé!
Cảm ơn bạn đã đọc hết bài blog này của The Knowledge Explorer. Nếu bạn thích những gì mình viết, bạn có thể tìm đọc thêm các bài viết khác của mình tại đây.
Nếu bạn muốn mình viết về đề tài gì. Đừng ngại comment ở bên dưới nhé.
Chúc bạn 1 ngày tốt lành.
Leave a Reply