Bạn bị đau đầu, mệt mỏi, hoặc một triệu chứng lạ xuất hiện – và ngay lập tức, bạn mở Google. Chỉ trong vài giây, hàng loạt kết quả hiện ra: nào là “Triệu chứng của ung thư”, nào là “Cảnh báo bệnh nguy hiểm”, hoặc thậm chí những mẹo chữa bệnh không rõ nguồn gốc.

Vấn đề là: Thông tin nào là đáng tin cậy?

Trong thời đại mà Google trở thành “bác sĩ trực tuyến” của hàng triệu người, chất lượng thông tin y tế trên nền tảng này ngày càng được quan tâm. Nhưng liệu Google có thực sự hiển thị những trang web uy tín nhất? Và liệu ràng thông tin của trang web top 1 có thực sự là tốt nhất?

Ở bài viết này, mình xin được dựa vào thông tin của một bài viết khoa học để trình bày một vài thông tin mà theo mình sẽ cần thiết cho bạn. 

Bài viết có tiêu đề “Quality Evaluation of Consumer Health Information Websites found on Google using DISCERN, CRAAP, and HONcode”, tạm dịch “Đánh giá chất lượng của các trang web về sức khỏe người tiêu dùng trên Google sử dụng phương pháp DISCERN, CRAAP, và HONcode” được viết bởi Portillo, Catherine Johnson, và Scott Johnson vào năm 2021 tại Mỹ.

Lưu ý: Ở bài viết dưới, ngoài các thông tin được lấy từ bài báo trên, mình còn cập nhật và tìm kiếm thêm các thông tin khác để làm cho bài viết chất lượng hơn.

Xu hướng tìm kiếm thông tin sức khỏe hiện nay

59% người dùng sử dụng các công cụ tìm kiếm để tìm kiếm thông tin về sức khỏe (Pew Study for Internet and Health, 2013) và hơn ⅔ người dân Mỹ “tin” vào các thông tin về sức khỏe mà họ tìm thấy trên mạng (Wolters Kluwer, 2021). 

Một thông tin khác do báo CafeF đăng tải lại là theo một nghiên cứu vào năm 2022 tại Mỹ, Anh, Trung Quốc, và Nhật Bản cho thấy rằng thế hệ bây giờ (GenZ và GenY), ngoài việc sử dụng Google, họ còn tham khảo thêm các thông tin về sức khỏe khác thông qua mạng xã hội (TikTok và Facebook) và Youtube trước khi gặp bác sĩ (CafeF, 2023). Lý do đằng sau được cho là việc khó tiếp cận với y tế và không thể chi trả chi phí y tế.

Một cuộc khảo sát từ PwC (2024) cũng cho rằng chi phí y tế là một trong những vấn đề khiến người dân không đến cơ sở y tế cho đến khi vấn đề trở nên nghiêm trọng (65%). 

Mình nghĩ vì chúng ta ngày càng có xu hướng tìm kiếm thông tin sức khỏe trên mạng, vì thế mà cũng dẫn tới việc các thông tin sức khỏe tràn lan trên Google cũng như mạng xã hội. Và với lượng lớn thông tin trên mạng như vậy, rất khó để biết được thông tin nào là đúng, là chuẩn và đáng tin. Mình không chỉ nói đến các nguồn tin từ cá nhân (các người ảnh hưởng, người làm nội dung) mà ở các tổ chức lớn, các bệnh viện lớn tại Việt Nam, theo trải nghiệm của mình viết về các thông tin khác nhau. 

Và cũng vì những điều trên, mà các nhà nghiên cứu đã thực hiện một cuộc khảo sát tại Mỹ để tìm hiểu xem liệu đâu là trang thông tin đáng tin cậy trên Google?

Vậy họ đã làm gì?

Dưới đây là phương pháp thực hiện của các nhà nghiên cứu:

Lựa chọn từ khóa phù hợp

Các nhà khoa học nêu trên đã tiến hành nhập 65 từ khóa đại diện liên quan đến các triệu chứng của Covid-19 trên công cụ tìm kiếm Google, Mỗi từ khóa trên đi kèm với “Covid-19” được tìm kiếm trên Google vào tháng 3 năm 2021 và lọc ra danh sách 10 bài viết đầu tiên trên trang Google. 

Ví dụ: “Dị ứng Covid-19”, “đau bụng Covid-19”, “đau đầu covid-19”,…

Cách lựa chọn website

Và bạn nghĩ việc làm trên đã tối ưu? Thật ra nếu làm vậy chúng ta vẫn sẽ dính các định kiến/thiên kiến (bias). Và để đảm bảo bias ở mức tối đa, họ [các nhà nghiên cứu] đã thực hiện tìm kiếm bằng tab ẩn danh đồng thời xóa đi lịch sử tìm kiếm và cookies (là 1 file mà các website lưu trữ trên máy của bạn để ghi nhớ thông tin về bạn thông qua những lần bạn đăng nhập vào 1 website cụ thể bất kì)

Tuy nhiên, việc trả về kết quả từ thanh công cụ tìm kiếm còn phụ thuộc vào quốc gia và vùng lãnh thổ mà bạn đang thực hiện việc tìm kiếm (Google, n.d.). Điều này có thể sẽ làm ảnh hưởng đến thứ hạng/vị trí của các bài viết trên Google. Vì thế, các nhà nghiên cứu đã tìm kiếm các từ khóa trên ở 3 vùng khác nhau của Mỹ, đầu tiên là Los Angeles (Bờ Tây Hoa Kỳ), Chicago (Trung Tây) và New York (Bờ Đông).  

À, không phải họ tới 3 thành phố trên để thực hiện nghiên cứu đâu nha, họ dùng VPN (Virtual Private Network), khi VPN được bật, nó sẽ giúp người dùng ẩn đi vị trí IP (“địa chỉ nhà” cho các hoạt động online) như thể bạn đang hoạt động ở một điểm khác mặc dù bạn vẫn ở vị trí cũ.

Cuối cùng, các website được hiện lên top đầu nhờ vào chạy quảng cáo đều sẽ không được tính.

Và rồi, sau khi đã thực hiện xong các bước trên, các nhà nghiên cứu đã lọc ra top 5 trang web xuất hiện nhiều nhất cho 65 từ khóa trên.

Đánh giá Website

Sau khi đã chọn ra 5 trang web đứng đầu trên Google về lĩnh vực y tế thông qua các từ khóa về triệu chứng Covid-19, bước tiếp theo, họ (2 nhà nghiên cứu độc lập) bắt đầu phân tích “chất lượng” của 5 website đó dựa trên 2 tiêu chí DISCERN và CRAAP. Để đảm bảo sự nhất quán, cả 2 nhà nghiên cứu đánh giá dựa trên 1 đề tài chung trên cả 5 website đó về chủ đề diabetes (đái tháo đường). 

Mỗi website sẽ được đánh giá dựa trên 16 câu hỏi được chia thành 3 phần chính dựa trên tiêu chí DISCERN. Mỗi câu hỏi được đánh giá theo thang điểm từ 1-5  (với 1 là chắc chắn không và 5 là chắc chắn có), với 80 là điểm số tối đa. 

• Từ 63-80: Excellent
• Từ 51-62: Good
• 39-50: Fair
• 27-38: Poor
• 15-26: Very Poor

Sau khi kiểm tra bằng các câu hỏi trong bộ tiêu chí DISCERN, tiếp theo các nhà nghiên cứu tiếp tục phân tích và đánh giá dựa trên bài kiểm tra CRAAP.

CRAAP là bài kiểm tra nhằm đánh giá chất lượng nguồn thông tin dựa trên 5 tiêu chí (Manchester Metropolitan University, 2025):

• Currency (Thời sự): Thông tin có mới nhất không?
• Relevance (Liên quan): Nội dung có phù hợp với mục tiêu hoặc câu hỏi không?
• Authority (Uy tín): Ai là tác giả? Họ có đủ chuyên môn không?
• Accuracy (Chính xác): Thông tin có được kiểm chứng và hỗ trợ bởi bằng chứng không?
• Purpose (Mục đích): Thông tin nhằm mục đích gì – giáo dục hay quảng bá?

Các tiêu chí trên cũng được đánh giá trên thang điểm từ 1-5  với tổng điểm tối đa là 25.

• 20-25: Excellent
• 15-19: Good
• 10-14: Average
• 5-9: Borderline Acceptable (Chấp nhận 1 phần nào đó)
• 0-4: Unacceptable (Không chấp nhận được)

Ngoài 2 phương pháp trên, còn 1 tiêu chí khác cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá chất lượng và độ tin cậy của các website về sức khỏe, y tế trên là chứng chỉ HONCode (Health On the Net Code).

HONCode được đánh giá dựa trên 8 nguyên tắc chính (International Medical Informatics Association, 2025):

1. Authority (Thẩm quyền): Thông tin chỉ được cung cấp bởi chuyên gia y tế hoặc ghi rõ nếu không phải chuyên gia.
2. Complementarity (Bổ sung): Hỗ trợ chứ không thay thế mối quan hệ bác sĩ-bệnh nhân.
3. Privacy (Bảo mật): Bảo vệ dữ liệu cá nhân của người dùng.
4. Attribution (Nguồn gốc): Ghi rõ nguồn tham khảo và thời gian cập nhật thông tin.
5. Justifiability (Công bằng): Thông tin phải được hỗ trợ bởi bằng chứng khoa học cân bằng và đáng tin cậy.
6. Transparency (Minh bạch): Công khai danh tính và liên hệ của tác giả hoặc tổ chức chịu trách nhiệm website.
7. Transparency of Sponsorship (Tài trợ): Công khai nguồn tài trợ của website để tránh xung đột lợi ích.
8. Honesty in Advertising (Quảng cáo trung thực): Phân biệt rõ ràng giữa nội dung biên tập và quảng cáo

Vậy sau khi đã đánh giá qua đủ các phương pháp gồm DISCERN, CRAAP, và HONCode, kết quả cuối cùng là gì?

Kết quả

Bảng 1: Tần suất xuất hiện của top 10 website trên Google cho 65 từ khóa

Bảng 2: Đánh giá chất lượng thông tin của 5 website xuất hiện nhiều nhất trên Google

Về HONCode, với 5 website nêu trên, chỉ có Medline Plus là không có chứng nhận HONCode kể từ năm 2017. 

Kết luận: Như bạn cũng thấy thì Medline Plus là website có thứ hạng cao nhất với điểm số DISCERN và CRAAP, mặc dù lại không có giấy chứng nhận HONCode. Tuy nhiên, fact đó chính là Medline Plus là website của chính phủ Mỹ với đuôi tên miền là (.gov). Trong khi các website thuộc top 5 còn lại thuộc về các cá nhân và tổ chức độc lập.

Kết luận của mình

Theo mình thấy, với 10 website được liệt kê trên, ngoại trừ Wikipedia, mình thấy đều đáng để đọc và tham khảo vì tất cả đều là nguồn uy tín có tên tuổi. 

Về phần Medline Plus, mình không thật sự thích trang này vì giao diện khá là khó nhìn, và không thân thiện lắm với người dùng. Còn về chất lượng và dữ liệu thì không bàn cãi rồi. 

Ngoài ra, khi làm tới đây mình cũng đặt ra câu hỏi vậy các thông tin y tế tại Việt Nam thì sao? Nguồn nào là đáng tin cậy dựa trên các tiêu chí đã đề cập trên? 

Chắc hẳn ai đã từng tìm kiếm thông tin sức khỏe trên mạng thì đa phần đề sẽ bắt gặp các website từ các bệnh viện như VinMec, Tâm Anh, .. hay nhà thuốc Long Châu, An Khang,.. Và theo mình, cá nhân mình thì không nên tin 100% vào các thông tin ở các trang này.

Còn về phần các tiêu chí, sau khi tìm kiếm, mình chưa thấy bên nào có phân tích về các trang web về y tế hay sức khỏe tại Việt Nam. Ngoài ra lúc mình research mình cũng thấy chứng nhận HONCode, theo Wikipedia (n.d.) đã dừng hoạt động vào năm 2022…Không biết nói sao luôn…

Cuối cùng, lời khuyên của mình là 1) các bạn cố gắng trau dồi kiến thức để đọc các tài liệu tiếng Anh từ các trang web trên (nhưng cũng không tin tưởng 100%) được và 2) theo mình thì chắc chỉ nên nghe theo trang Bộ Y Tế (moh.gov.vn)

3) Mình nghĩ nếu bạn là người hay lo lắng như mình thì thật ra việc tìm kiếm thêm thông tin chỉ khiến bạn cảm thấy sợ hãi hơn mà thôi. Tốt nhất là bạn nên mặc kệ nó, cố gắng suy nghĩ tích cực, chia sẻ với 1 ai đó, và xem xét tình hình sức khỏe. Mình tin rằng khả năng cao bạn sẽ ổn trở lại, đừng quá lo lắng. Tuy nhiên nếu tình trạng của bạn tệ hơn, thì chắc phải đi khám sức khỏe thử xem sao.  

Reference

Bộ Y tế. (n.d.). Trang chủ – Cổng thông tin Bộ Y tế. Retrieved March 26, 2025, from https://moh.gov.vn/

IMIA. (2015, September 20). Health on the Net Foundation (HON). Retrieved March 26, 2025, from https://imia-medinfo.org/wp/health-on-the-net-foundation-hon/

Manchester Metropolitan University. (n.d.). Evaluating sources of information. Retrieved March 26, 2025, from https://www.mmu.ac.uk/library/referencing-and-study-support/evaluating-information#t-33917-0

Portillo, I. A., Johnson, C. V., & Johnson, S. Y. (2021). Quality evaluation of consumer health information websites found on Google using DISCERN, CRAAP, and HONCode. Medical Reference Services Quarterly, 40(4), 396–407. https://doi.org/10.1080/02763869.2021.1987799

PricewaterhouseCoopers. (n.d.). PwC’s US Healthcare Consumer Insights and Engagement Survey. PwC. Retrieved March 26, 2025, from https://www.pwc.com/us/en/industries/health-industries/library/healthcare-consumer-insights-survey.html

Trang T. H. (2023, March 2). Hàng triệu người trẻ tuổi ‘chẩn đoán’ sức khỏe trên mạng xã hội. Copyright (C) by Công Ty Cổ Phần Vccorp. https://cafef.vn/hang-trieu-nguoi-tre-tuoi-chan-doan-suc-khoe-tren-mang-xa-hoi-2023030206194101.chn

Phụ lục

Danh sách 65 từ khóa được sử dụng để tìm kiếm thông tin trên Google

abdominal pain (đau bụng), allergy (dị ứng), anemia (thiếu máu), angioedema (phù mạch / phù Quincke), anxiety (lo âu), attention deficit disorder (rối loạn thiếu chú ý), autoimmune disease (bệnh tự miễn), bradycardia (nhịp tim chậm), bronchitis (viêm phế quản), cyst (u nang), depression (trầm cảm), diabetes (tiểu đường / đái tháo đường), diarrhea (tiêu chảy), dizziness (chóng mặt), dysphagia (khó nuốt), dysuria (khó tiểu / tiểu buốt), eczema (chàm / Eczema), edema (phù / phù nề), fatigue (mệt mỏi), fever (sốt), fibromyalgia (đau xơ cơ), gout (bệnh Gút / bệnh Gout), headache (đau đầu), heart arrhythmia (rối loạn nhịp tim), heartburn (ợ nóng / ợ chua), hemorrhoid (bệnh trĩ), hepatitis A (viêm gan A), hives (nổi mề đay), hyperglycemia (tăng đường huyết), hypertension (cao huyết áp / tăng huyết áp), hyperthyroidism (cường giáp), indigestion (khó tiêu), inflammation (viêm), insomnia (mất ngủ), jaundice (vàng da), kidney failure (suy thận), lactose intolerance (không dung nạp lactose), laryngitis (viêm thanh quản), lightheadedness (choáng váng), lymph (bạch huyết), melena (tiêu phân đen), meningitis (viêm màng não), menorrhagia (rong kinh), migraine (đau nửa đầu / Migraine), muscle weakness (yếu cơ), myocardial infarction (nhồi máu cơ tim), nasal congestion (nghẹt mũi), nausea (buồn nôn), obesity (béo phì), panic attack (cơn hoảng loạn), pneumonia (viêm phổi), prediabetes (tiền tiểu đường / tiền đái tháo đường), pulmonary edema (phù phổi), rhinitis (viêm mũi), shallow breathing (thở nông), sleep apnea (ngưng thở khi ngủ), sleep disorder (rối loạn giấc ngủ), sore throat (đau họng), stroke (đột quỵ), tinnitus (ù tai), tonsillitis (viêm amidan), tumor (khối u / u), upper respiratory tract infection (nhiễm trùng đường hô hấp trên), vertigo (chóng mặt kiểu xoay tròn / Vertigo), vomiting (nôn / ói).

Cảm ơn bạn đã đọc hết bài blog này của The Knowledge Explorer. Nếu bạn thích những gì mình viết, bạn có thể tìm đọc thêm các bài viết khác của mình tại đây.

Nếu bạn muốn mình viết về đề tài gì. Đừng ngại comment ở bên dưới nhé.

Ngoài ra, bạn cũng có thể tìm đọc thêm về các chủ đề khác của The Knowledge Explorer như:

Startup Competition – Nơi mình chia sẻ về kinh nghiệm tham gia các cuộc thi khởi nghiệp cho sinh viên

Business – Nơi mình chia sẻ về các kiến thức liên quan đến kinh doanh

Marketing – Nơi mình chia sẻ về lĩnh vực “đeo bám” mình suốt 2 năm trời mặc dù không thích lắm

University – Nơi mình chia sẻ về các kiến thức liên quan đến các lý thuyết và học thuật

Health – Nơi mình chia sẻ về chủ đề mình quan tâm dạo gần đây (mình không phải chuyên gia)

Personal share – Nơi mình chia sẻ những trải nghiệm ít ỏi và mơ hồ của bản thân

Chúc bạn 1 ngày tốt lành.

The post Thông tin về sức khỏe: Trang nào uy tín nhất trên Google? appeared first on Nhat-Tan Nguyen.