Bạn nhấn vào bài blog này với mục đích muốn biết cách tính TAM SAM SOM cho ý tưởng startup của bạn đúng không? Vậy thì mong rằng bạn sẽ tìm được đáp án của mình trong bài viết này. 

“Xác Định Quy Mô Thị Trường – TAM, SAM, SOM & EVG” là bài viết thuộc series Startup Competition của mình, nơi mình chia sẻ về kinh nghiệm của bản thân. Mình từng thi 2 cuộc thi startup với quy mô toàn quốc và đều là finalists, trong đó có 1 cuộc thi mình được top 3 chung cuộc– tuy nhiên nó không đồng nghĩa với việc những chia sẻ của mình là đúng và không có sai sót. 

Trong series này, mình đã có 2 bài viết về cách trình bày Pitch Deck hiệu quả – vì ý tưởng hay mà bạn không trình bày cho BGK hiểu được thì quá tiếc. 

Bài viết thứ 2 là về các 7-8 cuộc thi startup cho sinh viên mà mình biết tới và đã từng tham gia. Mình sẽ cố gắng cập nhật thêm (nếu được)

Ok vào nội dung chính nha!

Tầm Quan Trọng Của Việc Xác Định Quy Mô Thị Trường

Trước khi bắt tay vào phát triển sản phẩm hay ra mắt dịch vụ, một trong những câu hỏi lớn mà bạn cần trả lời chính là: “Thị trường này có đủ lớn không?” Khi đã có một ước tính chính xác về quy mô thị trường, bạn sẽ biết được khả năng tạo ra doanh thu, từ đó định hướng chiến lược tiếp cận khách hàng và thu hút đầu tư. Việc này không chỉ giúp bạn xây dựng một kế hoạch kinh doanh vững chắc mà còn là “sổ tay” chứng minh giá trị cho các nhà đầu tư. Chính vì vậy, hiểu và áp dụng đúng các khái niệm TAM, SAM, SOM và EVG là điều cần thiết cho bất kỳ startup nào, nhất là những startup sinh viên với nguồn lực hạn chế.

Market size: TAM, SAM, SOM và EVG – Khái niệm cơ bản

TAM (Total Addressable Market) – Tổng Thị Trường Tiềm Năng

TAM là tổng giá trị doanh thu tối đa mà sản phẩm hoặc dịch vụ của bạn có thể tạo ra nếu chiếm được 100% thị phần của phân khúc mục tiêu (target market). Lưu ý rằng ở đây chúng ta tập trung vào target market chứ không phải “toàn bộ thị trường”.

Ví dụ: Nếu bạn có ý tưởng về dịch vụ order snack tự động dành riêng cho sinh viên nội trú của các trường Đại học/Cao đẳng, thì TAM của bạn nên được xác định là “college students who order snack” chứ không phải là “all snack consumers”.

Ví dụ:
TAM = [Sinh viên (các bạn “cú đêm”, thức sau 11PM)] * [Giá trị chi tiêu trung bình hàng năm của mỗi sinh viên]

Giả sử: Việt Nam có khoảng 5 triệu sinh viên, trong đó khoảng 15% là “cú đêm” và chi tiêu trung bình cho snack, đồ uống mỗi tuần của các bạn này khoảng 150.000 VNĐ.

TAM = 5 triệu × 15% × 150.000 VNĐ/tuần × 52 tuần ≈ 5.800 tỷ VNĐ (~$228M)

---

SAM (Serviceable Available Market) – Thị Trường Khả Dụng

SAM là phần của TAM mà doanh nghiệp của bạn có thể tiếp cận dựa trên phạm vi hoạt động hiện có. Trong ví dụ này, nếu bạn quyết định ban đầu chỉ tập trung vào thị trường tại Đà Nẵng, bạn sẽ lấy ra phần thị trường tương ứng với khu vực này.

Giả sử:

• Sinh viên tại Đà Nẵng chiếm khoảng 10% trong tổng số 5 triệu sinh viên → 500.000 sinh viên.
• Trong số đó, bạn ước tính được khoảng 35% có thể tiếp cận với dịch vụ của bạn (do vị trí địa lý, nhận diện thương hiệu ban đầu,…).

Vậy:

SAM = 500.000 × 35% × 150.000 VNĐ/tuần × 52 tuần ≈ 1.365 tỷ VNĐ (~$53M)

---

SOM (Serviceable Obtainable Market) – Thị Trường Khả Năng Chiếm Lĩnh

SOM là phần của SAM mà bạn thực sự có thể chinh phục được sau các chiến dịch marketing và bán hàng hiệu quả, trong khoảng thời gian từ 1-3 năm. Một cách tính nhanh thường là lấy khoảng 10-15% của SAM làm SOM.

Ví dụ:

SOM = 10% × SAM ≈ ~$5.3M

Vậy là chúng ta đã đi qua 3 yếu tố quan trọng nhất của phần quy mô thị trường (market size). Và ở đa số trường hợp thì 3 yếu tố trên là đủ. Nhưng…

Nhưng khi mình trao đổi với thầy supervisor của mình thì mình được thầy nói thêm về 1 yếu tố nữa (bổ sung) đó chính là EVG. Vậy EVG là gì? 

EVG (Existing Viable Group) – Thị Trường Hiện Hành

Nói 1 cách ngắn gọn, EVG là số tiền mà tệp khách hàng hiện tại bạn đang nhắm tới đã tiêu vào một sản phẩm/dịch vụ khác mà được coi là sản phẩm/dịch vụ thay thế cho ý tưởng của bạn (hiện tại vẫn chưa ra mắt). EVG cho bạn biết con số thị trường hiện tại đang hoạt động như thế nào, từ đó giúp bạn điều chỉnh các ước tính TAM, SAM, SOM cho phù hợp.

Với ví dụ mình đưa ra ở trên, thì bạn sẽ bán snack cho “cú đêm” tại trường. Vậy thì bây giờ bạn chưa có thì người ta ăn gì? À người ta đang uống trà sữa, đang ăn hủ tiếu, hoặc là người ta không ăn nhưng người ta lại dùng tiền đó để săn sale shopee. Tất cả những số tiền trên sẽ được tính toán vào EVG. 

Tuy nhiên có 1 vấn đề ở đây đó chính là dữ liệu đâu mà tính?

Theo mình thì nếu được bạn có thể làm khảo sát trên phạm vi nhỏ như khuôn viên trường bạn đang học để có thể có 1 số liệu nào đó để “bám víu” vào để cho số liệu được chính xác và minh bạch nhất. Thông qua khảo sát bạn cũng có thể hỏi thêm các thông tin khác về nhân khẩu học, hành vi, thói quen,… 

Okay, vậy giờ chúng ta đã biết được không chỉ TAM SAM SOM mà còn có cả EVG nữa. Vậy thì bây giờ, mình phải tính như thế nào? Từ trên xuống (top-down)? Hay từ dưới lên (bottom-up)?

Phương Pháp Tính Quy Mô Thị Trường

Top-down approach

Nãy giờ thông qua ví dụ của mình, bạn cũng có thể nhận ra mình đang đi theo hướng Top-down approach. Mình đi từ số liệu, báo cáo ngành hiện có để tính TAM, sau đó thu hẹp dần xuống SAM, và sau đó là SOM. 

Lợi ích của cách này là gì? Nó nhanh chóng, nó dễ dàng, và những con số thì quá là “đã mắt”. 

Tuy nhiên, điểm trừ ở đây là sai số. Sai số ở đây tới từ việc các số liệu trên không khớp với thị trường mà bạn đang nhắm tới. Vì vậy khả năng sai số sẽ cao và đôi khi là hơi “ảo”.

Thế còn phương pháp Bottom-up thì sao?

Bottom-up approach

Phương pháp này sẽ đảm bảo độ chính xác cao hơn so với Top-down approach bởi vì cái này do chính bạn từ thu thập dữ liệu và đưa ra con số cụ thể. Nó cực kì hiệu quả trong trường hợp bạn đánh vào một thị trường “ngách” nào đó, mà việc tìm số liệu là bất khả thi. 

Tuy nhiên, như đã đề cập, điểm trừ sẽ là việc tốn khá nhiều thời gian và nguồn lực. Chưa kể khi đã có data, đôi khi chúng ta lại bị mắc vào những bias không đáng có làm ảnh hưởng đến độ tin cậy và chất lượng của dữ liệu.

Vậy thì giờ chọn cách nào? 

Theo mình thì là cả 2. Như đã phân tích thì ta thấy cả 2 phương pháp đều có những điểm cộng và điểm trừ riêng mà theo mình là có thể bù trừ cho nhau. Qua đó sẽ cho ta thêm 1 lựa chọn nữa để thay thế. Việc làm 2 phương pháp còn giúp ta xem xét lại liệu cách làm của ta với cách kia có đúng không, có gặp vấn đề ở phần nào không. 

Kết Hợp và Xác Thực Qua EVG

Với 2 số liệu từ 2 phương pháp để tính TAM SAM SOM, thì đây là lúc mà EVG lên tiếng hiệu quả nhất. Với việc sử dụng EVG, ta có thể kiểm chứng số liệu từ cả hai phương pháp trên nhằm đảm bảo rằng các ước tính không quá xa thực tế thị trường. Thông qua EVG, bạn có thể so sánh doanh thu của đối thủ cạnh tranh hoặc mức chi tiêu thay thế để điều chỉnh các chỉ số TAM, SAM và SOM cho phù hợp.

Kết Luận

Việc xác định quy mô thị trường (market size) là bước đầu tiên và cũng là bước quan trọng nhất để xây dựng chiến lược kinh doanh cho startup. Hiểu và áp dụng chính xác các khái niệm TAM, SAM, SOM cùng với EVG không chỉ giúp bạn có được cái nhìn tổng quát về tiềm năng phát triển mà còn định hình được chiến lược tiếp cận khách hàng và thu hút đầu tư.

Các phương pháp tính toán top-down và bottom-up đều có ưu điểm riêng, và việc kết hợp chúng cùng với EVG sẽ giúp bạn tránh được những sai lầm phổ biến trong ước tính.

FAQs

Câu hỏi: Tại sao lại không nên định nghĩa TAM là “toàn bộ người tiêu dùng” đối với sản phẩm của tôi?

Trả lời: TAM (Total Addressable Market) nên được xác định dựa trên phân khúc mục tiêu của bạn, chứ không phải toàn bộ thị trường. Ví dụ, nếu sản phẩm của bạn là dịch vụ order pizza tự động dành cho sinh viên, thì TAM nên là “sinh viên order pizza” thay vì “tất cả người tiêu dùng pizza”. Điều này giúp định vị rõ ràng khách hàng mục tiêu và làm rõ giá trị thị trường mà bạn hướng đến.

 

Câu hỏi: Tại sao khi tính TAM, tôi không thể sử dụng số liệu của toàn bộ thị trường pizza?

Trả lời: Khi tính TAM, việc sử dụng số liệu của toàn bộ thị trường pizza sẽ dẫn đến việc ước tính quá cao và không phản ánh đúng phân khúc mục tiêu của bạn. Nếu sản phẩm của bạn chỉ phục vụ cho sinh viên, bạn cần lấy số liệu về sinh viên order pizza để đảm bảo tính chính xác và phù hợp cho chiến lược phát triển ban đầu.

 

Câu hỏi: Liệu có nên mở rộng TAM cho đến mức “tất cả người tiêu dùng” nếu tôi nghĩ rằng sản phẩm có thể phát triển ra ngoài nhóm sinh viên?

Trả lời: Cần phân định rõ ràng mục tiêu ban đầu của sản phẩm. Nếu lúc đầu bạn nhắm đến một nhóm khách hàng cụ thể (ví dụ: sinh viên order pizza), thì TAM của bạn phải tập trung vào nhóm đó. Việc mở rộng TAM sang toàn bộ người tiêu dùng chỉ nên xem xét khi bạn có chiến lược phát triển dài hạn và dữ liệu thị trường cho thấy khả năng mở rộng sản phẩm ra ngoài nhóm mục tiêu ban đầu.

 

Câu hỏi: Tại sao tỷ lệ chuyển đổi từ SAM (Serviceable Available Market) sang SOM (Serviceable Obtainable Market) thường thấp và không nên ước tính quá lạc quan?

Trả lời: SOM là phần của SAM mà bạn thực sự có thể chiếm lĩnh sau các chiến dịch marketing và bán hàng. Trong thực tế, do nhiều yếu tố như vị trí, khả năng nhận diện thương hiệu, và cạnh tranh, tỷ lệ chuyển đổi thường không cao. Do đó, nên ước tính SOM ở mức an toàn (thường khoảng 10-15% của SAM) để đảm bảo tính khả thi và tránh đánh giá quá lạc quan.

 

Câu hỏi: Tôi có thể sử dụng số liệu TAM, SAM, SOM một lần và không cần cập nhật lại không?

Trả lời: Thị trường luôn biến động và hành vi khách hàng cũng thay đổi theo thời gian. Vì vậy, số liệu TAM, SAM, SOM cần được cập nhật định kỳ dựa trên dữ liệu mới và các nghiên cứu thị trường cụ thể. Điều này giúp bạn điều chỉnh chiến lược kinh doanh kịp thời và chính xác hơn.

---

Cảm ơn bạn đã đọc hết bài blog này của The Knowledge Explorer. Nếu bạn thích những gì mình viết, bạn có thể tìm đọc thêm các bài viết khác của mình.

Nếu bạn muốn mình viết về đề tài gì. Đừng ngại comment ở bên dưới nhé.

 

The post Xác Định Quy Mô Thị Trường Cho Sinh Viên – TAM, SAM, SOM appeared first on Nhat-Tan Nguyen.

Lí do mình làm bài này vì ngày trước khi muốn tìm hiểu các mô hình doanh thu phù hợp để áp dụng cho ý tưởng khởi nghiệp của mình, mình gặp phải rất nhiều khó khăn.

Thứ nhất là việc thông tin không đồng nhất giữa các bên và với một lượng thông tin lớn như vậy thì bị ngợp là chuyện bình thường.

Thứ hai là về việc tìm kiếm thông tin phù hợp, không biết bạn có như mình không chứ khi mình search “revenue model” hay “business model” thì nó toàn đưa ra kết quả là “Business Model Canvas” và các “BMC templates” các thứ. Làm mình không tìm được kết quả mong muốn.

Vì thế trong bài này mình sẽ cô đọng lại và đi qua những gì cơ bản nhất để các bạn không gặp trường hợp như mình ngày trước (vừa mệt vừa mất thời gian)

Bài viết này thuộc chuỗi series về Startup Competition - Nơi mình chia sẻ về kinh nghiệm tham gia Startup của bản thân.

Tại sao Revenue Model lại quan trọng?

Đã bao giờ bạn đứng trên sân khấu pitching, tim đập thình thịch, trình bày ý tưởng startup đầy tâm huyết của mình, và rồi “đứng hình” trước câu hỏi “kinh điển” từ ban giám khảo: “Vậy… các em dự định kiếm tiền như thế nào?”

Câu hỏi tưởng chừng đơn giản này thực ra lại chạm đến một trong những yếu tố sống còn của mọi startup: Mô hình Doanh thu (Revenue Model). Nó không chỉ là việc “làm sao để có tiền”, mà còn là cách bạn chứng minh ý tưởng của mình thực sự bền vững, có tiềm năng phát triển và tạo ra giá trị.

Trong các cuộc thi startup sinh viên, một Revenue Model rõ ràng, hợp lý và tiềm năng chính là “vũ khí” giúp bạn ghi điểm cực mạnh. Vậy làm thế nào để xây dựng và trình bày nó một cách hiệu quả nhất? Cùng mình “mổ xẻ” ngay trong bài viết này nhé!

Revenue Model là gì? Đừng nhầm lẫn với “anh họ” Business Model Canvas!

Trước tiên, phải hiểu đúng đã!

Revenue Model (Mô hình Doanh thu) là cách thức cụ thể mà startup của bạn sử dụng để tạo ra doanh thu từ sản phẩm hoặc dịch vụ cốt lõi. Nó trả lời câu hỏi: “Khách hàng trả tiền cho bạn vì điều gì và bằng cách nào?”

Nhiều bạn hay nhầm lẫn hoặc gộp chung Revenue Model với Business Model Canvas (BMC). Đúng là Revenue Model (hay Revenue Streams) là một phần trong BMC, nhưng chúng không hoàn toàn giống nhau:

• Business Model Canvas (BMC): Là bức tranh tổng thể về cách doanh nghiệp vận hành, bao gồm 9 khối: Phân khúc khách hàng, Giải pháp giá trị, Kênh phân phối, Quan hệ khách hàng, Dòng doanh thu (Revenue Streams), Nguồn lực chính, Hoạt động chính, Đối tác chính, và Cơ cấu chi phí.
• Revenue Model: Chỉ tập trung vào khối Dòng doanh thu, đi sâu vào chiến lược và cơ chế tạo ra tiền.

Ví dụ dễ hiểu: BMC của Netflix sẽ mô tả họ nhắm đến “người yêu phim ảnh”, cung cấp “kho phim trực tuyến khổng lồ”, qua “ứng dụng/website”, duy trì quan hệ qua “gợi ý cá nhân hóa”… Còn Revenue Model cụ thể của họ chính là Subscription Model (Mô hình Thuê bao) – thu phí hàng tháng.

Hiểu rõ sự khác biệt này giúp bạn trình bày mạch lạc hơn trong bài thi đó!

Khám Phá 6+ “Công Thức” Tạo Doanh Thu Phổ Biến Cho Startup

Thế giới startup có vô vàn cách kiếm tiền, nhưng đây là những mô hình phổ biến nhất mà bạn cần biết, đặc biệt là các startup công nghệ:

1. Freemium Model (Miễn phí + Cao cấp)

• Cách hoạt động: Cung cấp phiên bản/tính năng cơ bản miễn phí để hút người dùng, sau đó “dụ” họ nâng cấp lên bản trả phí (premium) để dùng full tính năng xịn sò hơn.
• Ví dụ:
  • Spotify/YouTube Music: Nghe nhạc free kèm quảng cáo, muốn tải nhạc, nghe offline, không quảng cáo thì trả tiền.
  • LinkedIn: Dùng miễn phí để kết nối, xem hồ sơ cơ bản. Trả phí (Premium) để biết ai xem hồ sơ bạn, gửi InMail không giới hạn…
  • Zoom: Họp miễn phí giới hạn thời gian/số người. Trả phí để họp lâu hơn, đông hơn.
• Ưu điểm: “Phễu” hút người dùng cực tốt, dễ đạt lượng user lớn ban đầu, tạo cơ hội bán thêm khi người dùng đã “nghiện”.
• Nhược điểm: Tốn chi phí duy trì user miễn phí, tỷ lệ chuyển đổi sang trả phí có thể thấp nếu bản free quá “ngon” hoặc bản premium không đủ hấp dẫn.

2. Subscription Model (Mô hình Thuê bao)

• Cách hoạt động: Thu phí định kỳ (tháng/quý/năm) để khách hàng được quyền truy cập/sử dụng sản phẩm/dịch vụ.
• Ví dụ:
  • Netflix/Spotify Premium: Trả tiền hàng tháng xem phim/nghe nhạc thả ga.
  • Microsoft 365/Adobe Creative Cloud: Trả phí theo năm để dùng bộ phần mềm.
  • Các báo điện tử thu phí đọc bài (paywall).
• Ưu điểm: Dòng tiền đều đặn, dễ dự đoán, giữ chân khách hàng tốt (nếu dịch vụ tốt), dễ tính toán Lifetime Value (LTV).
• Nhược điểm: Áp lực phải liên tục cập nhật, cải tiến để giữ người dùng, chi phí thu hút khách hàng mới (CAC) có thể cao ban đầu.

3. Transactional Model (Mô hình Giao dịch)

• Cách hoạt động: Kiếm tiền trực tiếp từ mỗi lần bán sản phẩm hoặc dịch vụ. Đây là mô hình truyền thống nhất.
• Ví dụ:
  • Shopee/Lazada (với nhà bán hàng): Thu phí trên mỗi đơn hàng thành công.
  • Apple/Samsung: Bán điện thoại, máy tính… thu tiền một lần.
  • Các cửa hàng bán lẻ online/offline.
• Ưu điểm: Đơn giản, doanh thu rõ ràng, dễ hiểu.
• Nhược điểm: Doanh thu biến động, phụ thuộc vào số lượng giao dịch, cạnh tranh về giá rất khốc liệt.

4. Advertising Model (Mô hình Quảng cáo)

• Cách hoạt động: Cung cấp nội dung/dịch vụ miễn phí cho người dùng và kiếm tiền từ việc hiển thị quảng cáo cho các bên thứ ba.
• Ví dụ:
  • Google/Facebook: Nguồn thu chính từ việc bán không gian quảng cáo cho doanh nghiệp.
  • Các trang báo mạng, blog, game miễn phí có chèn quảng cáo (Sau này bạn có thấy The Knowledge Explorer có quảng cáo thì đấy là mình đang áp dụng mô Advertising Model để kiếm thêm doanh thu duy trì website)
• Ưu điểm: Hấp dẫn người dùng vì miễn phí, tiềm năng doanh thu lớn nếu có lượng traffic/user khổng lồ.
• Nhược điểm: Cần lượng truy cập cực lớn mới hiệu quả, trải nghiệm người dùng có thể bị ảnh hưởng bởi quảng cáo, doanh thu phụ thuộc vào thị trường quảng cáo.

5. Commission Model (Mô hình Hoa hồng)

• Cách hoạt động: Đóng vai trò trung gian kết nối người mua và người bán (hoặc cung cấp dịch vụ), thu một khoản phí (hoa hồng) trên mỗi giao dịch thành công.
• Ví dụ:
  • Airbnb: Thu phí dịch vụ từ cả chủ nhà và khách thuê.
  • Grab/Uber (với tài xế): Thu % trên mỗi cuốc xe.
  • Các sàn thương mại điện tử (Shopee, Tiki…) thu hoa hồng từ nhà bán.
  • Các nền tảng môi giới (bất động sản, việc làm…).
• Ưu điểm: Không cần sở hữu tài sản/tồn kho, dễ mở rộng quy mô, tập trung vào xây dựng nền tảng và cộng đồng.
• Nhược điểm: Doanh thu phụ thuộc vào khối lượng và giá trị giao dịch, cần xây dựng được niềm tin và giải quyết vấn đề “gà và trứng” (có người bán thì mới có người mua, và ngược lại).

6. Usage-Based Model (Pay-As-You-Go – Trả tiền theo mức sử dụng)

• Cách hoạt động: Tính phí dựa trên mức độ/khối lượng khách hàng thực sự sử dụng sản phẩm/dịch vụ.
• Ví dụ:
  • AWS (Amazon Web Services)/Google Cloud: Tính tiền theo giờ dùng máy chủ, dung lượng lưu trữ, băng thông…
  • Uber/Grab (với khách hàng): Tính tiền dựa trên quãng đường và thời gian di chuyển.
  • Các nhà mạng tính cước điện thoại/data theo dung lượng sử dụng.
• Ưu điểm: Linh hoạt cho khách hàng (dùng nhiêu trả nhiêu), rào cản ban đầu thấp, doanh thu có thể tăng khi khách hàng dùng nhiều hơn.
• Nhược điểm: Doanh thu khó dự đoán hơn Subscription, cần hệ thống đo lường chính xác.

Ngoài ra, còn có các biến thể hoặc mô hình khác như: Licensing (cấp phép sử dụng công nghệ/thương hiệu), Affiliate Marketing (tiếp thị liên kết), Donation (quyên góp)…

“Người Khổng Lồ” Kiếm Tiền Thế Nào? Bài Học Từ Big Tech

Hiếm có công ty lớn nào chỉ dựa vào một nguồn doanh thu duy nhất. Việc kết hợp nhiều mô hình giúp họ tối ưu lợi nhuận và giảm rủi ro.

• Amazon: Bắt đầu với Transactional (bán sách online), sau đó thêm Subscription (Amazon Prime), Advertising (trên sàn TMĐT), Usage-Based (AWS), Commission (Marketplace cho bên thứ 3)…
  • Bài học: Đa dạng hóa nguồn thu, tận dụng hệ sinh thái sẵn có.
• Google: Trụ cột là Advertising (Google Search, YouTube), nhưng cũng có Subscription (Google Workspace, YouTube Premium), Transactional (bán điện thoại Pixel, loa Google Home)…
  • Bài học: Kết hợp B2C (người dùng cuối) và B2B (doanh nghiệp), tận dụng dữ liệu người dùng.
• Apple: Doanh thu khủng từ Transactional (bán iPhone, Mac), nhưng ngày càng đẩy mạnh Subscription (Apple Music, iCloud, Apple TV+) và Commission (30% phí trên App Store).
  • Bài học: Xây dựng hệ sinh thái “khép kín” để giữ chân người dùng và tạo nhiều điểm chạm doanh thu.

=> Kết luận: Đừng ngại kết hợp, nhưng phải hợp lý và phục vụ chiến lược chung!

Revenue Model “Nằm Vùng” Ở Đâu Trong Bài Pitch Deck?

Đây là câu hỏi nhiều bạn thắc mắc! Lật qua lật lại cấu trúc pitch deck mẫu, sao không thấy slide nào tên là “Revenue Model”?

Đúng vậy! Thường thì Revenue Model không đứng thành một slide riêng mà là một phần quan trọng nằm trong slide “Business Model” (Mô hình Kinh doanh).

Trong slide Business Model, bạn sẽ trình bày tổng thể cách startup vận hành để tạo ra giá trị và thu tiền. Revenue Model chính là phần làm rõ “Dòng doanh thu” (Revenue Streams) đến từ đâu.

Nhìn lại ví dụ AgriEye bạn cung cấp:

Slide Business Model của họ không chỉ nói bán drone. Nó thể hiện cả quy trình từ mua linh kiện, tận dụng nguồn lực (lab, con người), cách tiếp cận khách hàng, và quan trọng là chỉ rõ 2 nguồn thu:

1. Freemium: Bản free giới hạn + bản premium nhiều tính năng hơn cho platform phân tích dữ liệu nông nghiệp.
2. Subscription: Thu phí định kỳ cho các gói dịch vụ cao cấp hoặc dữ liệu chuyên sâu.

Điểm cộng “ăn tiền”: Họ lồng ghép yếu tố “Circular Economy” (Kinh tế Tuần hoàn) vào Business Model. Điều này không chỉ cho thấy họ có nguồn thu, mà còn tạo ra tác động tích cực (Impact) lên môi trường – một yếu tố ngày càng được BGK các cuộc thi startup đánh giá cao!

=> Lời khuyên: Khi trình bày Business Model, hãy làm nổi bật phần Revenue Streams. Giải thích rõ ràng bạn chọn mô hình nào, tại sao, và nó liên kết thế nào với giá trị bạn mang lại cho khách hàng và (nếu có thể) tác động xã hội/môi trường.

Làm Sao Chọn Revenue Model “Chân Ái” Cho Startup Của Bạn?

Không có công thức nào đúng cho tất cả. Việc lựa chọn phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

1. “Đọc vị” Khách hàng Mục tiêu: Họ là ai (sinh viên, doanh nghiệp, người nội trợ…)? Họ có sẵn sàng trả tiền không? Thói quen chi tiêu của họ là gì? Họ nhạy cảm về giá đến mức nào? (Ví dụ: Sinh viên có thể thích Freemium hơn).
2. Hiểu rõ “Đứa Con Tinh Thần”: Sản phẩm/dịch vụ của bạn là gì? Nó mang lại giá trị liên tục (như phần mềm, nội dung) hay chỉ một lần? Có yếu tố mạng lưới không (càng đông càng vui)? (Ví dụ: Dịch vụ cloud hợp với Usage-Based, nền tảng kết nối hợp với Commission).
3. “Soi” Đối Thủ Cạnh Tranh: Họ đang dùng mô hình nào? Có thành công không? Có “kẽ hở” nào để bạn làm khác biệt và tốt hơn không? (Nhưng đừng chỉ copy y chang nhé!).
4. Tính đến Chi Phí: Mô hình bạn chọn có đòi hỏi chi phí vận hành, chi phí thu hút khách hàng ban đầu cao không? Bạn có đủ nguồn lực để “nuôi” nó giai đoạn đầu?
5. Thử Nghiệm & Đo Lường (Quan trọng nhất!): Đừng chỉ ngồi đoán! Hãy đưa ra giả định và tìm cách kiểm chứng sớm nhất có thể (MVP – Minimum Viable Product). Nói chuyện với khách hàng tiềm năng, chạy thử nghiệm A/B testing… Startup là quá trình liên tục học hỏi và điều chỉnh. Dropbox từng thử nghiệm Freemium rất kỹ trước khi áp dụng rộng rãi.

Revenue Models Giúp Bạn “Tỏa Sáng” Trước Ban Giám Khảo

Ngoài việc chỉ ra cách kiếm tiền, một số mô hình doanh thu, khi được lựa chọn và trình bày khéo léo, có thể ngầm chứng minh tiềm năng và sự thông minh chiến lược của startup bạn:

1. Mô hình Thể hiện Tiềm năng Mở Rộng Quy Mô (Scalability):
   • Các mô hình như Subscription, Freemium (khi đạt quy mô), Advertising, Commission thường dễ scale hơn Transactional truyền thống (vì không bị giới hạn bởi sản xuất vật lý hay nhân lực trực tiếp). Nhấn mạnh được yếu tố này cho thấy tầm nhìn dài hạn của bạn.
2. Mô hình Có Unit Economics Hấp Dẫn:
   • Hãy cố gắng ước tính (dù chỉ là ban đầu) Chi phí Thu hút Khách hàng (CAC) và Giá trị Vòng đời Khách hàng (LTV). Một mô hình (như Subscription) có LTV cao hơn nhiều lần CAC sẽ cực kỳ thuyết phục về khả năng sinh lời bền vững.
3. Mô hình Tạo Ra Network Effects (Hiệu ứng Mạng lưới):
   • Nếu startup của bạn là nền tảng (marketplace, mạng xã hội), mô hình Commission hoặc Advertising sẽ mạnh hơn khi có nhiều người dùng. Giải thích được cơ chế “càng đông càng vui và càng ra tiền” này là một điểm cộng lớn.
4. Mô hình Gắn Liền Với Impact (Tác động):
   • Như ví dụ AgriEye, nếu Revenue Model của bạn không chỉ tạo ra lợi nhuận mà còn góp phần giải quyết vấn đề xã hội/môi trường (ví dụ: mô hình chia sẻ doanh thu với nông dân, mô hình bán sản phẩm tái chế…), hãy làm nổi bật nó! BGK ngày nay rất quan tâm đến các startup tạo tác động kép.
5. Mô hình Thể hiện Sự Thấu Hiểu Khách Hàng Sâu Sắc:
   • Việc bạn chọn Freemium vì hiểu đối tượng sinh viên eo hẹp, hay chọn Usage-Based vì khách hàng doanh nghiệp muốn linh hoạt… cho thấy bạn thực sự nghiên cứu và đặt khách hàng làm trung tâm.

=> Khi pitching, đừng chỉ nói “Tụi em dùng mô hình X”. Hãy giải thích tại sao bạn chọn nó và nó chứng minh điều gì về tiềm năng của startup.

Những “Hố Bom” Cần Tránh Khi Xây Dựng Revenue Model

• Quá Tham Lam, Phức Tạp Hóa: Mới bắt đầu mà ôm đồm 3-4 mô hình cùng lúc có thể khiến bạn phân tán nguồn lực và làm khách hàng bối rối. Hãy bắt đầu đơn giản, tập trung vào 1-2 mô hình cốt lõi.
• Sao Chép Máy Móc: Thấy đối thủ thành công với Subscription là mình cũng làm y chang mà không xem xét sản phẩm, khách hàng của mình có phù hợp không.
• “Đoán Mò” Thay Vì Kiểm Chứng: Đưa ra các con số doanh thu dự phóng “trên trời” mà không có cơ sở hay kế hoạch kiểm chứng thực tế.
• Làm Rồi… Để Đó: Thị trường và khách hàng luôn thay đổi. Revenue Model của bạn cũng cần được đánh giá và điều chỉnh định kỳ.

Lời Kết: Revenue Model – Không Chỉ Là Tiền, Mà Là Chiến Lược!

Các bạn thấy đó, Revenue Model không chỉ đơn thuần là “chọn cách thu tiền”. Nó phản ánh chiến lược kinh doanh, sự thấu hiểu thị trường, khách hàng và là nền tảng cho sự phát triển bền vững của startup.

Trong một cuộc thi startup, việc bạn trình bày một Revenue Model rõ ràng, được phân tích kỹ lưỡng và phù hợp với bối cảnh sẽ tạo ấn tượng mạnh mẽ về tư duy kinh doanh sắc bén của đội bạn.

Hãy nhớ rằng, không có mô hình nào là hoàn hảo tuyệt đối. Điều quan trọng là tìm ra mô hình phù hợp nhất với “đứa con tinh thần” của bạn, liên tục kiểm chứng, học hỏi và tối ưu nó.

The post Revenue Model – 6+ Mô hình Doanh Thu cho Sinh Viên Startup appeared first on Nhat-Tan Nguyen.

Mong rằng qua bài viết này, bạn có thể có thêm thông tin về các cuộc thi Startup hiện nay tại Việt Nam và có cho mình những sự lựa chọn phù hợp.

Lưu ý: Dưới đây là những thông tin dựa vào trải nghiệm cá nhân (mình có tham gia 1 vài cuộc thi trong này) và cả research được từ các nguồn khác nhau. Nếu bạn cảm thấy hứng thú với bất kì cuộc thi nào mình đề cập ở dưới, hãy tìm kiếm thêm thông tin chính thức từ các bên đó nhé!

GBA Young Innovation Award – Sân Chơi Đẳng Cấp Quốc Tế

Tổng Quan

GBA Young Innovation Award là một cuộc thi uy tín do Hiệp hội Doanh nghiệp Đức (GBA) tại Việt Nam tổ chức. Cuộc thi này được phát triển từ GBA Business Challenge (ra mắt năm 2020) và hiện đã trở thành nền tảng dành riêng cho sinh viên Việt Nam có khát vọng khởi nghiệp.

Cuộc thi này theo như mình thấy thì có rất ít các bạn biết tới, nhưng với trải nghiệm của mình thì cuộc thi này có quy mô khá lớn, nhất là sau khi họ có cơ cấu lại cuộc thi của mình từ việc chỉ dành cho sinh viên, thì nay hạng mục này nhỏ đi một xíu (về mặt tiền thưởng thôi nhé) vì họ có mở rộng ra các hạng mục khác dành cho các doanh nghiệp tư nhân, đã thành lập lâu năm tại Việt Nam.

Theo mình, GBA đã mở ra một cơ hội rất rất lớn cho các bạn sinh viên vì bây giờ cuộc thi/sự kiện này còn có thêm các manager, các anh chị senior ở rất nhiều lĩnh vực khác nhau quy tụ về. Và chắc chắn là không thể nào thiếu các headhunter. Vì vậy các bạn nên nắm lấy cơ hội này nhé!

Điều Kiện Tham Gia

• Độ tuổi: 18-25
• Ý tưởng kinh doanh phải có yếu tố Việt Nam (người tham gia hoặc nội dung)
• Hồ sơ và thuyết trình phải bằng tiếng Anh

Cấu Trúc Cuộc Thi

Quy trình tham gia khá đơn giản:

1. Tạo 1 Pitch Deck nhưng bị giới hạn ở 8 slides, và nếu bạn băn khoăn không biết nên chọn 8 slides nào để bỏ vào phần Pitch Deck của mình thì hãy xem lại bài viết của mình về chủ để này nhé!
2. Quay 1 video pitch ngắn 2 phút để mô tả thêm về ý tưởng mà bạn muốn mang đến
3. Nộp trước hạn chót (năm 2024 là 31/7)
4. Nếu được chọn vào vòng chung kết, chuẩn bị thuyết trình tại đêm trao giải GBA Business Awards

Giải Thưởng & Cơ Hội

• Giải thưởng tiền mặt 80 triệu VNĐ (này là tổng giải thưởng cho Top1, 2 và 3 nha)

Đội Chiến Thắng Tiêu Biểu

Năm 2024, đội COPEPODS từ Đại học Đà Nẵng đã giành chiến thắng với giải pháp nuôi copepods (một loại giáp xác nhỏ) làm thức ăn cho ấu trùng cá, giúp tăng tỷ lệ sống và tốc độ phát triển đáng kể. Các đội vào chung kết khác cũng rất ấn tượng, như DEEPVOUCHER (Top2) với hệ thống voucher dựa trên blockchain và V-CARBON (Top3) với nền tảng giao dịch và tính toán tín chỉ carbon dựa trên 12 công thức dành riêng cho các loại cây trồng ở Việt Nam, nhằm cải thiện độ chính xác và hạn chế sai số trong việc tính toán.

Startup Wheel – “Gã Khổng Lồ” Trong Làng Khởi Nghiệp

Startup Wheel là một trong những cuộc thi khởi nghiệp lớn nhất Việt Nam, chào đón cả startup trong nước và quốc tế. Đối với sinh viên, đây là cơ hội tiếp xúc với môi trường khởi nghiệp thực tế cực kỳ giá trị.

Quy Trình Thi

Cuộc thi thường diễn ra qua ba giai đoạn:

• Vòng 1: Nộp hồ sơ trực tuyến (thường là tháng 3-4)
• Vòng 2: Các vòng pitch theo khu vực (tháng 5-6)
• Chung kết: Demo Day kết hợp với triển lãm InnoEx vào tháng 7

Phần Thưởng

Người chiến thắng nhận được giải thưởng tiền mặt, một năm sử dụng văn phòng miễn phí tại TP.HCM, và được quảng bá rộng rãi trên truyền thông. Quan trọng hơn, các đội được mentoring 6 tháng từ các chuyên gia trong ngành và kết nối với hơn 70 nhà đầu tư trong sự kiện.

Yêu Cầu Tham Gia

• Mở cho startup, nhóm nghiên cứu, và sinh viên toàn cầu
• Không giới hạn độ tuổi hay giai đoạn phát triển
• Phải là công ty hoặc nhóm độc lập

Điều mình thích về cuộc thi này…

…Đầu tiên là về quy mô của họ. Cuộc thi này đối với mình là rất lớn và sẽ là một cuộc thi đầy sự cạnh tranh không chỉ cho các doanh nghiệp mà còn cho các bạn sinh viên nữa. Và đối với sinh viên thì theo mình điều hay nhất là ở việc networking và tìm kiếm các mentor hướng dẫn.

Ngoài ra mình thấy ban giám khảo cũng là một điểm cộng lớn cho cuộc thi. Ở phần sinh viên thì mình thấy cũng tương đối tuy nhiên ở phần cho các doanh nghiệp thì mình thấy toàn là các bác các cô cấp quản lí, và CEO cả và họ thật sự rất giỏi.

Energy Efficiency Startup Competition (AIS4EE)

Dành cho sinh viên quan tâm đến môi trường, cuộc thi này cung cấp nền tảng chuyên biệt tập trung vào giải pháp năng lượng bền vững.

Là cuộc thi startup đầu tiên tại Việt Nam dành riêng cho các giải pháp hiệu quả năng lượng, AIS4EE phân bổ một quỹ giải thưởng hào phóng 10.000 USD dành riêng cho thí sinh là sinh viên.

Lịch Trình & Hỗ Trợ

Cuộc thi bao gồm chương trình ươm tạo 9 tuần cung cấp đào tạo chuyên biệt về công nghệ năng lượng và kỹ năng thuyết trình.

Yêu Cầu Tham Gia

• Startup/sinh viên tập trung vào hiệu quả năng lượng trong công nghiệp, giao thông, hoặc xây dựng
• Dành cho người trẻ 15-25 tuổi (Youth Track)

Cuộc thi này thì mình chưa có cơ hội tham gia và cũng không có quá nhiều thông tin. Lí do mà mình đưa cuộc thi này vào đây mục đích là để cho các bạn nào có dự án là về khởi nghiệp xanh, hoặc môi trường có thể tham khảo. Vì theo mình thấy thì xu hướng gần đây các cuộc thi, ban giám khảo hay nhà đầu tư người ta đang tập trung hơn vào các dự án phát triển bền vững, vì môi trường,..

Kawai Startup Contest

Kawai Startup Contest sẽ kỷ niệm 20 năm thành lập vào năm nay (2025), là một trong những cuộc thi khởi nghiệp lâu đời và uy tín nhất Việt Nam dành riêng cho doanh nhân trẻ. Từ một sáng kiến nhỏ năm 2006, nó đã phát triển thành một nền tảng mạnh mẽ giúp ra mắt vô số doanh nghiệp thành công.

Đối Tượng Tham Gia

• Người trẻ 18-25 tuổi (chủ yếu là sinh viên đại học)
• Năm 2025: Mở rộng cho cả người sáng lập Việt Nam trên toàn cầu
• Nhóm hoặc cá nhân có ý tưởng kinh doanh sáng tạo
• Ưu tiên các ý tưởng có liên kết với quan hệ kinh tế Nhật-Việt

Cấu Trúc Cuộc Thi

Cuộc thi diễn ra qua ba vòng:

• Vòng 1 (tháng 3-4): Nộp hồ sơ ban đầu và chọn ra 30 dự án hàng đầu
• Vòng 2 (tháng 5-6): Giai đoạn kiểm chứng sản phẩm, nơi các đội hoàn thiện ý tưởng dưới sự hướng dẫn của mentor
• Vòng Chung kết (tháng 7): Sự kiện thuyết trình trực tiếp

Giải Thưởng

• Giải Nhất: 400.000 yên Nhật (khoảng 2.700 USD)
• Giải Nhì: 300.000 yên Nhật
• Giải Ba: 200.000 yên Nhật

Đội Chiến Thắng Nổi Bật

Đội “NaviAI” từ VinUniversity đã gây ấn tượng năm 2023 khi giành giải ba. Dự án của họ—trợ lý ảo AI hỗ trợ tạo nội dung và kỹ năng thuyết trình—đã thuyết phục ban giám khảo với ứng dụng thực tế của trí tuệ nhân tạo. Đội đã ra về với giải thưởng trị giá 457 triệu VNĐ – bao nhiêu là tiền mặt thì mình không biết =))

Cuộc thi được mình đưa vào đây 1 phần vì họ đã có tiếng ở các cuộc thi khởi nghiệp rồi, ngoài ra năm nay là năm kỉ niệm tròn 20 năm thành lập, vì thế mà theo mình quy mô của cuộc thi sẽ lớn hơn và sẽ có những thay đổi tích cực hơn. Vì thế mà bạn cũng nên cân nhắc thêm về cuộc thi này.

Startup Runway – Hành Trình Từ Ý Tưởng Đến Thực Tế

Khác với nhiều cuộc thi chỉ tập trung vào sản phẩm cuối cùng, Startup Runway nhấn mạnh vào toàn bộ hành trình khởi nghiệp—từ hình thành ý tưởng đến thử nghiệm thị trường. Nó được thiết kế vừa là một cuộc thi, vừa là một nền tảng giáo dục.

Yêu Cầu Tham Gia

• Sinh viên THPT và đại học trên toàn quốc
• Tập trung vào các dự án có mô hình kinh doanh sáng tạo
• Không giới hạn độ tuổi cụ thể, nhưng chủ yếu nhắm đến sinh viên

Lịch Trình Sự Kiện

• Thời gian: Tháng 2 đến tháng 8/2025
• Thể thức: Hai vòng sơ khảo sau đó là chung kết
• Vòng Sơ khảo: Tập trung vào xác nhận mô hình kinh doanh
• Chung kết: Cuộc thi thuyết trình và trình diễn

Giải Thưởng & Hỗ Trợ

Người chiến thắng nhận được:

• Không gian làm việc tại vườn ươm khởi nghiệp Đà Nẵng
• Cơ hội kết nối kinh doanh với doanh nghiệp địa phương
• Cố vấn và hỗ trợ liên tục

Lợi Thế Hệ Sinh Thái

Điều làm Startup Runway đặc biệt giá trị là danh sách các đối tác tổ chức ấn tượng, bao gồm:

• Đại học Kinh tế Đà Nẵng
• Sở Khoa học và Công nghệ Đà Nẵng
• Đoàn Thanh niên Đà Nẵng
• Hội Doanh nhân trẻ Đà Nẵng
• Vườn ươm Doanh nghiệp Đà Nẵng

Startup Runway thì mình hơi có một chút bias vì đây là cuộc thi do trường mình tổ chức, nhưng mà mình cũng chưa tham gia, và chắc cũng không tham gia. Tuy nhiên, nếu bạn đang học tại Đà Nẵng thì theo mình thấy đây sẽ là một cuộc thi nền tảng để cho bạn làm quen trước cũng như có một vài sự va chạm nhẹ với việc chuẩn bị hồ sơ như thế nào, thuyết trình các thứ, và trả lời câu hỏi. Sau đó thì bạn có thể chọn tham gia các cuộc thi khác lớn hơn.

TECHFEST Vietnam

Nếu bạn đang tìm kiếm cuộc thi khởi nghiệp được chính phủ hậu thuẫn hàng đầu Việt Nam, TECHFEST chính là nó. Được tổ chức hàng năm bởi Bộ Khoa học và Công nghệ, sự kiện này đại diện cho sự công nhận quốc gia cao nhất cho các startup mới nổi.

Đối Tượng Nên Tham Gia

• Sinh viên đại học với sáng tạo tập trung vào công nghệ
• Startup giai đoạn đầu có sản phẩm khả thi tối thiểu (MVP)
• Các đội tập trung vào phát triển bền vững và tác động xã hội

Định Dạng Cuộc Thi

Dựa trên phiên bản 2024, người tham gia có thể mong đợi:

• Đăng ký Ban đầu: Nộp hồ sơ trực tuyến và sàng lọc
• Các Vòng Chọn lọc: Thu hẹp từ hàng trăm đến các ứng viên hàng đầu
• Trình diễn Chung kết: Thuyết trình trực tiếp tại sự kiện TECHFEST thường niên vào tháng 11

Giải Thưởng (Dựa trên năm 2024)

• Tổng Giải thưởng: Gần 16 tỷ VNĐ (khoảng 630.000 USD)
• Lợi ích Bổ sung: Hỗ trợ mở rộng thị trường, quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu và chương trình đào tạo chuyên biệt để tiếp cận thị trường toàn cầu

Các Câu Chuyện Thành Công từ 2024

YEAST ERA (Giải Nhất): Startup công nghệ sinh học này đã cách mạng hóa sản xuất protein probiotic bằng cách kết hợp công nghệ sinh học hiện đại với nguyên liệu tự nhiên. Giải pháp của họ mang lại lợi ích cho sức khỏe miễn dịch và tiêu hóa, đồng thời cung cấp một phương án thay thế bền vững cho các nguồn protein truyền thống.

ENFARM (Giải Nhì): Công ty nông nghiệp công nghệ phát triển công nghệ cảm biến đất chính xác giá cả phải chăng để thúc đẩy nông nghiệp bền vững và cải thiện sinh kế của nông dân.

TUBUDD (Giải Ba): Tạo ra nền tảng kết nối du khách với “người bạn” địa phương để cung cấp trải nghiệm du lịch chân thực, tăng cường giao lưu văn hóa và hỗ trợ nền kinh tế địa phương.

Solana Summit APAC 2025 – Cơ Hội Khám Phá Web3

Mặc dù không phải là một cuộc thi khởi nghiệp thuần túy, Solana Summit APAC đại diện cho một cơ hội lớn cho sinh viên đại học quan tâm đến blockchain và công nghệ Web3.

Chi Tiết Sự Kiện

• Ngày Dự Kiến: 5-7/6/2025 (dựa trên mô hình trước đây) tại Đà Nẵng
• Quy Mô: Khoảng 1.000+ người tham dự, 100+ diễn giả và workshop
• Định Dạng: Trải nghiệm ba ngày tập trung vào lập trình, kết nối, hợp tác và chinh phục

Tại Sao Sinh Viên Nên Tham Dự

• Học Hỏi: Workshop thực hành với các lãnh đạo trong ngành
• Networking: Kết nối với cộng đồng crypto APAC, bao gồm người có ảnh hưởng và nhà đổi mới công nghệ
• Cơ Hội: Tiềm năng trình bày ý tưởng cho các quỹ đầu tư mạo hiểm và giành giải thưởng Summit
• Khởi Đầu Sự Nghiệp: Nhiều startup Web3 đã bắt đầu từ các kết nối tại những sự kiện tương tự

Cách Tham Gia

• Đăng ký miễn phí (dựa trên phê duyệt đơn)
• Số lượng có hạn, nên đăng ký sớm
• Có dự án blockchain/Web3 đang phát triển sẽ tăng cường đơn đăng ký của bạn

Hult Prize – Cuộc Thi Khởi Nghiệp Xã Hội Toàn Cầu

Hult Prize là cuộc thi khởi nghiệp xã hội lớn nhất thế giới, thường được mệnh danh là “Nobel Prize của sinh viên”. Điểm đặc biệt nhất? Giải thưởng lên đến 1 triệu USD dành cho đội chiến thắng! Cuộc thi này thách thức sinh viên đại học trên toàn cầu phát triển các dự án khởi nghiệp giải quyết những vấn đề cấp bách của thế giới, đặc biệt là những thách thức liên quan đến các Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc (UN SDGs).

Đối Tượng Tham Gia

Hult Prize mở cửa cho tất cả sinh viên đang theo học tại bất kỳ trường đại học nào trên thế giới, bao gồm cả Việt Nam. Yêu cầu cụ thể:

• Nhóm từ 2-4 thành viên
• Tất cả thành viên phải đang theo học chương trình cấp bằng tại một trường đại học
• Các thành viên phải đủ 18 tuổi trở lên tính đến ngày 28/2/2025

Cấu Trúc Cuộc Thi

Hult Prize có quy trình thi đấu nhiều giai đoạn, kéo dài suốt cả năm:

1. Vòng Sơ Loại (OnCampus): Thi đấu tại cấp trường đại học (từ tháng 11 đến tháng 2)
2. Vòng Quốc Gia: Người chiến thắng cấp trường tiếp tục thi đấu tại sự kiện quốc gia (tháng 3-5)
3. Vườn Ươm Kỹ Thuật Số: Các startup tham gia hoàn thiện ý tưởng và phát triển MVP với sự cố vấn của chuyên gia (tháng 6-7)
4. Vòng Ươm Tạo Toàn Cầu: Diễn ra tại Ashridge House, Anh Quốc, nơi các đội được cố vấn và tiếp xúc với nhà đầu tư (tháng 8)
5. Chung Kết Toàn Cầu: Sáu đội xuất sắc nhất thuyết trình để giành giải thưởng 1 triệu USD (tháng 9 tại Paris, Pháp)

Tiêu Chí Đánh Giá

Dựa trên thông tin từ cuộc thi Hult Prize tại HKUST 2025, các dự án được đánh giá theo bốn tiêu chí chính:

1. Nhóm (25%): Chuyên môn, cấu trúc và truyền thông của đội
2. Ý Tưởng (25%): Vấn đề, giải pháp và tạo mẫu
3. Tác Động (25%): Sự phù hợp với UN SDGs, đo lường và tăng trưởng
4. Tính Khả Thi (25%): Mô hình kinh doanh, khả năng sinh lời và lợi thế cạnh tranh

Đối với sinh viên Việt Nam, có hai cách để tham gia Hult Prize:

1. Tham gia qua OnCampus Program: Nhiều trường đại học ở Việt Nam đã tổ chức vòng thi cấp trường. Dù vòng đăng ký cho 2025 đã kết thúc, các bạn nên theo dõi để đăng ký cho chu kỳ tiếp theo.
2. Đăng ký trực tiếp: Nếu trường của bạn không tổ chức vòng thi cấp trường, bạn vẫn có thể đăng ký trực tiếp qua trang web chính thức của Hult Prize.

Lời Kết – Chọn Cuộc Thi Phù Hợp Với Bạn

Ở trên là một vài cuộc thi startup dành cho sinh viên mà mình muốn mang đến cho các bạn, và mình nói thật là ngoài kia còn vô số các cuộc thi khởi nghiệp khác nữa. Và cũng có thể bạn không tránh khỏi việc FOMO mà cuộc thi nào cũng đăng kí tham gia. Theo mình, bạn nên chọn các cuộc thi phù hợp với nguồn lực và năng lực của bản thân.

Bạn không nhất thiết phải tham gia tất cả các cuộc thi. Hãy chọn những sân chơi phù hợp nhất với định hướng của mình:

• Nếu ý tưởng của bạn liên quan đến môi trường và bền vững: GBA Young Innovation Award, Energy Efficiency Startup Competition (AIS4EE)
• Nếu bạn muốn tiếp cận nhiều nhà đầu tư: Startup Wheel, TECHFEST
• Nếu bạn đang trong giai đoạn ý tưởng ban đầu: Startup Runway
• Nếu bạn đam mê công nghệ blockchain: Solana Summit APAC
• Nếu bạn quan tâm đến mối quan hệ Việt-Nhật: Kawai Startup Contest
• Còn nếu bạn muốn thử mình ở cuộc thi mang tính quốc tế: Hult Prize

Đối với bản thân mình thì bạn nên tham gia đầu tiên là các cuộc thi startup ở địa phương của bạn, sau đó sẽ học hỏi thêm ở các cuộc thi quy mô toàn quốc, và sau đó nếu được nữa thì sẽ là quốc tế.

Bạn đã từng tham gia cuộc thi khởi nghiệp nào chưa? Hoặc bạn đang hướng tới cuộc thi nào trong năm 2025? Hãy chia sẻ trong phần bình luận nhé, mình rất muốn lắng nghe câu chuyện của bạn!

Cảm ơn bạn đã đọc hết bài blog này của The Knowledge Explorer. Nếu bạn thích những gì mình viết, bạn có thể tìm đọc thêm các bài viết khác của mình tại đây.

Nếu bạn muốn mình viết về đề tài gì. Đừng ngại comment ở bên dưới nhé.

Chúc bạn 1 ngày tốt lành.

The post 8 Cuộc Thi Startup Hấp Dẫn Dành Cho Sinh Viên Năm 2025 appeared first on Nhat-Tan Nguyen.

Lưu ý nho nhỏ trước khi bắt đầu là đây là kinh nghiệm cá nhân của mình, và dành riêng cho các bạn tham gia vào các cuộc thi khởi nghiệp/Startup.

Mình đã từng tham gia vào 2 cuộc thi Startup với quy mô trong nước và quốc tế. Và trong suốt quá trình chuẩn bị đó, mình đã phải research hàng giờ liền, cùng với việc tìm hiểu các pitching slides khác nhau của các doanh nghiệp đa quốc gia. Và mình thấy rằng nó rất rất tốn thời gian.

Nếu bạn có 1 idea tốt, thì đó là một lợi thế cực kì lớn. Tuy nhiên, nếu phần pitch deck của bạn không thực sự hấp dẫn, rõ ràng, và mạch lạc thì có thể bạn sẽ bị giám khảo reject ngay trước khi bạn kịp trình bày idea cực phẩm của mình.

Vì thế, bài blog này và các series thuộc chủ đề “Startup Competition“ sau này nữa, mình sẽ giúp các bạn cách chinh phục các cuộc thi Startup, hoặc chí ít nhất là sẽ giúp các bạn có thêm kiến thức về chủ đề này.

Cấu trúc của một Pitch Deck

Trong bài viết này mình sẽ đi thẳng vào vấn đề chính mà chắc hẳn các bạn cần nhất. Đó chính là cấu trúc của một Pitch Deck, bao nhiêu slides là đủ? Nên trình bày như thế nào? Và cụ thể hơn nữa là cần bỏ gì vào từng slide. Trong series này mình sẽ đi qua hết các khía cạnh đó cùng bạn.

Lưu ý nho nhỏ: Dưới đây là cấu trúc mà mình đã sử dụng cho bài thuyết trình hay Pitch Desk trong các cuộc thi Startup mà mình tham gia, sau khi tham khảo từ rất nhiều nguồn, đặc biệt là các Pitch Desk quốc tế của các công ty lớn. Ngoài ra, mình cũng đã được mentor/coach của mình xem qua và approve (chấp nhận).

Cover Slide – Slide mở màn

Đây là slide bạn sẽ đưa ra trước khi bắt đầu vào bài thuyết trình chính, để cho nhà đầu tư/giám khảo có thể nắm được các yếu tố cơ bản về ý tưởng của bạn như: tên công ty, và tagline/slogan ngắn gọn thể hiện giá trị cốt lõi/USP mà bạn muốn truyền đạt về sau.

Problem Statement – Xác định vấn đề

Đây là phần theo mình là rất rất quan trọng. Tại vì đây sẽ là slide đầu tiên (không tính cover slide) mà giám khảo sẽ chú ý tới ý tưởng của bạn. Vì vậy ở slide này, bạn phải đưa ra một vấn đề hoặc là cực kì quan trọng hoặc là cực kì khẩn cấp hoặc cả hai. Hãy mô tả vấn đề mà thị trường đang gặp phải, ai đang bị ảnh hưởng, và tại sao đây là một cơ hội lớn để giải quyết.

Ở phần này, việc đưa ra những số liệu là vô cùng cần thiết. Mình sẽ nói cụ thể qua những bài blog sau nhé

Solution – Giải pháp

Sau khi làm rõ vấn đề, startup của bạn sẽ xuất hiện như một “người hùng”. Đây là lúc để mô tả sản phẩm/dịch vụ, cách nó hoạt động và tại sao nó là giải pháp tốt nhất.

Business Model – Mô hình kinh doanh

Phần này cũng cực kì quan trọng tại vì một ý tưởng hay thôi là chưa đủ. Mình đã từng được dạy rằng một ý tưởng chỉ được gọi là “innovation” hay đổi mới sáng tạo khi ý tưởng có thể “commercialized” hay là được thương mại hóa, hay nói nôm na là có thể kiếm được tiền.

Vì vậy ở phần này, bạn cần chứng mình là mình có một hoặc nhiều cách để kiếm tiền được từ khách hàng tiềm năng.

Một trong những khó khăn mà bạn có thể gặp phải là xác định được đâu sẽ là mô hình kinh doanh của mình, nó sẽ là mô hình freemium, subscription, hay quảng cáo,… Mình sẽ nói rõ hơn và giải thích đặc điểm của từng mô hình ở các bài blog sau nha.

Và chỉ doanh thu thôi là chưa đủ. Ở đây, bạn cũng có thể làm cho slide của mình chỉnh chu hơn bằng cách chỉ ra các stakeholder liên quan, chi phí phát sinh, hoặc nói đúng hơn là quy trình kinh doanh của bạn, từ việc sản xuất đến đưa sản phẩm đến tay người tiêu dùng.

Go-to market Roadmap – Chiến lược tiếp cận thị trường

Ở slide này, bạn cần hỏi bản thân mình những câu hỏi sau: Có sản phẩm rồi, nhưng làm sao để đưa nó đến tay khách hàng? Bạn sẽ tập trung vào kênh nào (online, offline, partnership)? Chiến lược tăng trưởng ban đầu là gì?

Ở slide này, bản thân mình và nhóm của mình đã làm một cái Roadmap và kiểu xác định mục tiêu trước mắt là gì, 2,3 năm nữa sẽ như thế nào, và tương lai xa hơn là sao.

Tuy nhiên, theo cá nhân mình, để tránh bị lang mang, mơ hồ, tại vì ai mà quan tâm 5 năm nữa như thế nào đúng không? Trong khi idea này còn chưa chắc thực hiện được. Vì vậy, hãy tập trung vào hiện tại và tương lai gần, và xác định những cách mà theo bạn là phù hợp nhất để đưa sản phẩm ra thị trường.

Competitor Analysis – Phân tích đối thủ cạnh tranh

Ở slide này, bạn sẽ trình bày hay nói đúng hơn là so sánh bạn với các đối thủ cạnh tranh trong lĩnh vực/thị trường mà bạn đang muốn nhắm đến – thường sẽ từ 3 đến 4 đối thủ.

Ở phần này, bạn cũng sẽ thêm vào USP (Unique Selling Point/Proposition) của bạn vào để cho bạn nổi bật hơn so với các đối thủ khác nhé.

Nhắc lại, điều quan trọng nhất trong slide này vẫn là: : Điều gì khiến startup của bạn khác biệt?

Market Size – Quy mô thị trường

Ở đây, bạn sẽ chứng minh cho giám khảo thấy là thị trường mà bạn nhắm tới thực sự tiềm năng, và đủ lớn để bạn có thể sinh lời. Nếu nó quá nhỏ, khả năng cao giám khảo sẽ đặt câu hỏi liệu nó có đủ tiềm năng để tăng trưởng không? Và liệu nó có thực sự hấp dẫn?

Ở đây, mình và team đã xác định quy mô/dung lượng thị trường bằng mô hình TAM, SAM, SOM, và EVG.

Again, hẹn bạn ở bài blog khác nha.

Financial Projections – Dự báo tài chính

Phần này theo mình bạn chỉ cần vẽ combo chart (mình không rõ dịch sao) gồm bar chart thể hiện doanh thu, chi phí, lợi nhuận và line chart sẽ là mức độ tăng trưởng của hoặc là doanh thu hoặc là lợi nhuận.

Captial Requirements – Nhu cầu vốn

Bạn đang gọi vốn bao nhiêu? Số tiền này sẽ được dùng vào những hạng mục nào?

Giám khảo muốn thấy sự hợp lý trong kế hoạch sử dụng vốn của bạn. Bao nhiêu % sẽ vào marketing, bao nhiêu % sẽ vào phát triển đội ngũ, chi phí các kiểu. Một phần nữa là xác định bao nhiêu vốn là đủ và hợp lí.

Team – Đội ngũ

Phần này theo mình là tùy vào những gì bạn đang có. Nếu bạn đã từng có kinh nghiệm chinh phục 2,3 cuộc thi startup khác hoặc đơn giản là đã từng tham gia, thì việc liệt kê điều đó vào đây sẽ cho giám khảo thấy tiềm năng, và kĩ năng của bạn.
Một ý nữa, nếu bạn may mắn được coach hoặc mentor bởi một người anh/chị, thầy/cô thì việc trình bày ra cũng rất quan trọng.

Ví dụ: Bạn đang trình bày idea về một sản phẩm thuộc lĩnh vực hóa học/sinh học chẳng hạn, thì việc bạn được backup bởi thầy cô với cấp bậc Tiến sĩ/ Dược sĩ thì cũng sẽ tạo được niềm tin cho giám khảo.

Closing – Kết thúc

Slide này thì chắc không có gì để nói nhỉ? Bạn chỉ cần đơn giản là có một câu chốt ấn tượng và đề cập lại về sứ mệnh, và tầm nhìn của bạn thôi.

Appendix – Phụ lục

Mục này dành cho những thông tin bổ sung, như dữ liệu chi tiết, hoặc bất cứ điều gì có thể giúp trả lời câu hỏi của giám khảo nha.

Bonus

Ở phần này, mình muốn bổ sung 1 phần nho nhỏ, mà mình nghĩ là sẽ hữu ích đối với các bạn thi các cuộc thi Startup quốc tế.

Bản thân mình thấy, ở các cuộc thi Startup tổ chức với quy mô quốc tế hoặc được tài trợ bởi các nhà đầu tư/ tổ chức từ nước ngoài, thì một yếu tố mà mình thấy họ luôn luôn đánh giá cao về Startup của bạn đó chính là Impact.

Doanh nghiệp của bạn tạo ra giá trị tích cực gì cho xã hội, cho con người, môi trường sống hoang dã,…

Và ở phần Impact này, bạn hãy và nên tham khảo 17 mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.

Bạn có thể search từ khóa “17 SDGs by UN” là sẽ ra ngay hoặc bạn có thể đọc ở blog của mình. haha.

Lưu ý

Ở trên là những slides mà theo mình là quan trọng và cần có trong một bài pitch deck tốt. Vì thế mà các bạn hãy cố gắng sắp xếp và áp dụng vào bài thi của mình nhé. Tuy nhiên, có 1 vài lưu ý nhỏ mà mình muốn đề cập.

Đó là về việc sẽ có một vài cuộc thi họ sẽ giới hạn số lượng slides của bạn. Trong trường hợp này, bạn đừng quá lo lắng. Mình đã từng gặp trường hợp này rồi. Với trường hợp trên, nếu họ yêu cầu bạn là 8 slides, thì bạn sẽ ưu tiên 8 slides chính mà mình đưa ra (không tính cover page và closing).

Còn lại, cái trick nho nhỏ của mình, là những slides còn lại, bạn hãy bỏ hết vào phần Appendix mà mình có nói ở trên. Bạn cứ bỏ hết vào đó, và sẽ không ai nói gì bạn cả. Mình đã thử và thành công. Bạn cũng thế!

Tại Sao Bạn Cần Một Pitch Deck Tốt?

Mình nghĩ là đa phần các cuộc thi Startup đều yêu cầu các bạn nộp Pitch Deck cùng với 1 bản báo cáo ngắn nhỉ?

Và vì thế mà mĩnh nghĩ rằng bạn cần một Pitch Deck với cấu trúc mạch lạc rõ ràng để tạo ấn tượng tốt đối với ban giám khảo. Vì đơn giản họ phải coi qua hàng chục hoặc hàng trăm bài, vì thế họ chỉ có thể dành 2-3 phút để lướt sơ qua bài của bạn. Vì thế, hãy trình bày thật rõ ràng và mạch lạc.

Nếu bạn đã từng fail tại vòng nộp hồ sơ thì đôi khi không phải do idea hay thị trường các thứ, mà có thể vấn đề nằm ở Pitch Deck của bạn đấy. Vì vậy hãy đầu tư thời gian hơn cho phần này nhé.

Những sai lầm nên tránh khi làm Pitch Deck

Quá nhiều chữ

Mình đã tham khảo qua khá nhiều slides và mình nhận thấy có nhiều slides được trình bày với chi chít chữ trên đó. Bản thân mình không ủng hộ việc đó. Mình thấy 1 slide nên chỉ tóm tắt ý chính và bao gồm các hình ảnh, hiệu ứng minh họa, vậy là đủ. Phần còn lại là phần thuyết trình của bạn.

Đừng để giám khảo đọc quá nhiều. Họ mệt đấy!

Dữ liệu ảo – không có nguồn

Mình nghĩ chúng ta đã qua cái thời chỉ nói “thị trường lớn” mà không có số liệu chứng minh thì không đủ thuyết phục rồi.

Thời bây giờ còn ghê hơn. Số liệu quá nhiều, được sử dụng không hợp lí. Đáng buồn hơn, đôi khi dữ liệu đó lại không phải dữ liệu đáng tin cậy, vì các bạn lấy ở một nguồn không đáng tin.

Mình nghĩ các bạn nên dành thời gian tìm kiếm số liệu ở các bài report. Các bạn chỉ cần search từ khóa mình mong muốn và thử thêm “pdf” vào phía sau. Kết quả theo mình thấy sẽ trả theo các bài báo cáo nhiều hơn. Và số liệu ở đây có phần tốt hơn.

Thêm 1 ý nữa, nếu được bạn hãy lấy số liệu từ bài gốc, thay vì ghi từ các nguồn mà họ trích lại từ đó nhé.

Lời kết

Chắc mình sẽ dừng bài viết này ở đây ha. Vì cũng dài rồi. Trong bài blog tiếp theo, mình sẽ chia sẻ với các bạn một vài yếu tố cần thiết nên có để các bạn apply vào các cuộc thi Startup, như tìm đồng đội như thế nào? Có cần người hướng dẫn không? Nhóm không có người biết làm slides thì sao? Vân vân. Mong rằng bạn sẽ tiếp tục theo dõi series này của mình.

Hơn nữa, bạn đã nhắm tới cuộc thi nào chưa? Nếu chưa hãy xem qua 8 cuộc thi startup dành cho Sinh viên của The Knowledge Explorer nhé!

Cảm ơn bạn đã đọc hết bài blog này của The Knowledge Explorer. Nếu bạn thích những gì mình viết, bạn có thể tìm đọc thêm các bài viết khác của mình tại đây.

Nếu bạn muốn mình viết về đề tài gì. Đừng ngại comment ở bên dưới nhé.

Chúc bạn 1 ngày tốt lành.

The post Pitch Deck là gì? Cách chinh phục các cuộc thi khởi nghiệp appeared first on Nhat-Tan Nguyen.