Chuyện vui tối thứ 7
Một buổi tối thứ 7, bạn đèo người yêu trên chiếc xe quen thuộc, chạy trên con đường quen thuộc, vừa đi vừa rôm rả chuyện trò về cuộc sống.
Nào là chuyện ông A, bà B, thằng cu C, con D… Có chuyện bạn đã nghe rồi, có chuyện thì mới tinh
Chủ đề này nối sang chủ đề khác, và rõ ràng là bạn có một cô người yêu rất thích kể và rất thích chia sẻ.
Dù câu chuyện có ra sao thì cái ôm từ phía sau vẫn là một cảm giác tuyệt vời. Với bạn, chỉ thế thôi cũng đã đủ.
Rồi trong lúc cô ấy vẫn ôm bạn, miệng say sưa kể hết chuyện này đến chuyện khác, chủ đề bỗng rẽ sang hướng khác.”
Lần này thì không còn là chuyện của người khác nữa, mà là chuyện của chính bạn.
“Anh có mỡ bụng rồi nè!”
Câu nói đủ để bạn hiểu rằng lần này mình chính là tâm điểm. Bạn buộc phải tập trung lắng nghe. Vì cô ấy. Vì chính bạn. Vì một buổi tối thứ 7.
Sau buổi tối thứ 7 ấy, bạn về nhà. Nhưng có gì đó lạ lắm
Bạn tràn trề quyết tâm cho một thân hình rắn chắc hơn, chuẩn chỉnh hơn, và khoẻ mạnh hơn nữa. Có thể nói, tinh thần ấy chẳng khác gì những người lính trong phim Mưa Đỏ. Bạn sẵn sàng dốc hết sức mình, từng ngày, để giữ vững niềm tin và mục tiêu phía trước.
Động lực của bạn lúc này đang cao vút trời. Và khi bạn khao khát một điều gì đó, cả vũ trụ sẽ hợp lực giúp bạn đạt được điều đó.
Mạng xã hội của bạn bỗng tràn ngập quảng cáo phòng gym, voucher, khuyến mãi…
Đây là một tín hiệu mạnh để hích bạn đi tập.
Bạn đăng ký ngay và bắt đầu đi tập. Nhưng hành trình không suôn sẻ như bạn tưởng: gần nhà chẳng có phòng gym nào ‘ổn’, thế là bạn phải chạy xe 20 phút mới tới nơi. Thêm nữa, bạn là sinh viên năm cuối, thời gian eo hẹp (hay ít ra bạn tự nhủ thế), nhưng vì đây là điều quan trọng, bạn chấp nhận dậy sớm từ 5h30 sáng mỗi ngày.
Chưa hết, là sinh viên thì tiền cũng hạn chế, thuê PT là chuyện xa vời, bạn đành tự học, tự mò mẫm từng động tác.
Không sao cả. Tất cả những khó khăn đó chỉ là muỗi so với quyết tâm của bạn. Bạn có quyết tâm cao độ. Bạn có một tín hiệu rõ ràng.
Hành trình luyện tập
Ngày đầu tiên, dù khó khăn lắm bạn mới lết ra khỏi giường. Bạn chạy tới phòng tập và bắt đầu với những bài tập cơ bản mà hôm qua vừa xem trên YouTube.
Ngày thứ hai, cơ thể bạn có chút uể oải, nhưng vẫn đủ ổn để tiếp tục. Mới ngày 2 thôi mà, bỏ cuộc sớm thế thì nghe có vẻ… hèn quá, bạn tự nhủ.
Ngày thứ ba, những cơn đau nhói bắt đầu xuất hiện ở ngực và tay sau. Nhưng thay vì lo lắng, bạn coi đó là tín hiệu tốt – cơ bắp đang phát triển. Niềm tin tăng lên, bạn hăng hái tập tiếp.
Ngày thứ tư, cơ thể bạn bắt đầu phản kháng: mỏi nhừ, mất ngủ vì phải dậy quá sớm. Bạn do dự một lúc rồi buông xuôi, nghỉ một hôm để nạp lại năng lượng. Tập thể dục thể thao là chuyện cả đời mà, nhỉ?
Ngày thứ năm, soi gương thấy bụng vẫn mỡ, ngực vẫn lép, tay vẫn nhỏ. Bạn hơi nản, nhưng nhờ lời động viên của người yêu tối qua, bạn gắng gượng tiếp tục.
Ngày thứ sáu, sự chán nản thật sự ập đến. Tập mãi chẳng nâng thêm được ký nào, bài mới thì chưa biết, cơ thể vẫn đau nhức. Bạn bắt đầu tự hỏi: đây là cơ bắp đang phát triển, hay mình tập sai bét cả rồi?
Ngày thứ bảy, bạn chính thức buông xuôi. Mệt mỏi, chán nản, chưa thấy kết quả đâu, bạn huỷ luôn gói đăng ký. May thay, đó chỉ là gói dùng thử 7 ngày miễn phí (ưu đãi cho sinh viên), nên bạn chẳng mất đồng nào. Thở phào nhẹ nhõm, bạn vui vẻ về nhà, và tự nhủ: ‘Có chút mỡ bụng thì cũng đâu sao.’
Câu chuyện vừa rồi chỉ là một ví dụ minh hoạ — rất có thể bạn cũng từng trải qua điều tương tự trong cuộc sống.
Bạn có quyết tâm, bạn cũng nhận được tín hiệu rõ ràng từ vũ trụ. Vậy mà cuối cùng mọi thứ vẫn không đi tới đâu. Nó bỗng trở thành một gánh nặng, cản trở bạn làm những việc tưởng như cực kì quan trọng: tập thể dục / hoàn thành bài tập / hay bắt đầu một thói quen mới.
Và thế là sự chán nản, mệt mỏi, nghi ngờ bản thân là điều khó tránh.
Việc bạn từ bỏ tập gym hoặc là từ bỏ làm 1 điều gì đó mà bạn thấy bản thân đã có quyết tâm cao chót vót không phải hoàn toàn là lỗi của bạn.
Vì có động lực thôi… là chưa đủ. Nó chỉ là 1 trong những yếu tố cần thiết để bạn có thể bắt đầu hoặc duy trì 1 hành động cụ thể của bạn thôi.
Trong bài viết này, mình muốn giới thiệu cho bạn một mô hình hành vi rất thú vị được phát triển bởi Tiến sĩ BJ Fogg tại Đại học Stanford. Đó chính là mô hình
Fogg Behavior Model
Mô hình này rất đơn giản: để một hành vi xảy ra, thì tại thời điểm đó phải có đủ ba yếu tố đồng thời: Động lực (Motivation), Tín hiệu kích hoạt (Prompt), và Khả năng (Ability).
Công thức: B = MAP.
Điều quan trọng cần nhớ: nếu hành vi không xảy ra, thì chắc chắn ít nhất một trong ba yếu tố trên đang bị thiếu.
Quay lại ví dụ lúc nãy: bạn có động lực mạnh mẽ (Motivation cao), bạn cũng có tín hiệu rõ ràng (voucher giảm giá cho sinh viên). Nhưng bạn lại thiếu Ability.
Thiếu kinh nghiệm tập gym, chỉ mới xem vài video trên YouTube.
Chưa kể đến rào cản: phải dậy sớm lúc 5h, phải chạy xe 20 phút mới đến phòng tập.
Thế là Ability càng giảm, dẫn đến hành vi… dừng lại.
Mô hình này không chỉ đúng với chuyện tập thể thao, mà còn có thể áp dụng cho gần như mọi khía cạnh trong đời sống.
Ví dụ về chuyện học tiếng Anh
Mình có nền tảng nhất định, thậm chí mình đã từng thi IELTS ba lần. Ở giai đoạn đầu, đọc được vài đoạn văn cấp A1 thôi cũng khiến mình vui. Nhưng khi nâng lên C1/C2, mọi thứ trở nên quá sức: cứ vài câu là phải tra một loạt từ vựng, đọc được 200 chữ là nản. Rồi tự trách bản thân yếu kém.
Vấn đề ở đây không phải do mình thiếu động lực, mà do mình đẩy Ability quá nhanh. Đúng là ‘dục tốc bất đạt’.
Và không chỉ nằm ở việc thiếu khả năng, vẫn có các trường hợp ta thiếu đi động lực và tín hiệu khiến cho hành vi của ta không được thực hiện.
Ví dụ về chuyện đọc sách
Mình có nhiều sách ở nhà, từ sách giấy đến Kindle. Nhưng hầu như mình cũng không đọc nhiều lắm. Mặc dù mình có đặt lịch dành thời gian cho việc đọc, cũng như có đủ khả năng để đọc hiểu → nhưng lại thiếu Motivation (Động lực).
P.S. Mình có review 1 chút về 2 quyển sách trinh thám tâm lý của Freida McFadden.
Ví dụ về chuyện uống nước
Về chuyện uống nước, ta đều biết uống trung bình khoảng 2 lít mỗi ngày là tốt (dù điều này vẫn còn nhiều tranh cãi).
Khả năng uống nước? Chắc chắn ai cũng có.
Động lực? Mình cũng có, và mình cũng tin rằng uống đủ nước sẽ giúp mình tập trung học tốt hơn, tránh tình trạng thiếu nước.
Nhưng vì không có ai nhắc nhở, mình thường quên mất chuyện này → tức là thiếu Prompt (Tín hiệu).
À, thêm một lưu ý nhỏ về việc uống nước. Mình thường nghe một số bạn nói rằng khát rồi mới uống. Nhưng theo mình, lúc đó là khi cơ thể đã báo động thiếu nước rồi. Và chẳng có lý do gì phải đợi tới lúc đó mới uống cả. Tốt nhất là cứ uống đều, với lượng vừa đủ.
Và một khi hành động không xảy ra thì đó chính là lúc bạn đang trì hoãn.
Một trong những tác hại lớn nhất của trì hoãn (ít nhất với mình) là stress.
Người ta hay nói stress đến vì khối lượng công việc quá nhiều. Nhưng thật ra, stress thường đến từ việc ta có những thứ quan trọng cần làm… mà vẫn chưa làm nó.
Và chính điều đó mới gây ra stress. Với mình, stress thậm chí còn là một trong những yếu tố dẫn đến bệnh liên quan đến thần kinh, mình sẽ chia sẻ sau.
Chủ đề về trì hoãn hi vọng cũng sẽ sớm được chia sẻ với mọi người tại vì mình cũng chưa có đủ kinh nghiệm, trải nghiệm, và kiến thức để viết về nó.
P.S. Viết là 1 trong những kĩ năng mình muốn học trong năm 2025
Giải pháp
Vậy làm thế nào để ta có thể vượt qua được sự trì hoãn và thực hiện 1 hành vi mà ta mong muốn?
Quay lại với Fogg Behavior Model, mình đã có 1 lưu ý quan trọng rằng:
Nếu hành vi không xảy ra, thì chắc chắn ít nhất một trong ba yếu tố trên đang bị thiếu.
Vậy thì ở đây ta có 2 việc cần làm. Đầu tiên, xác định cụ thể yếu tố nào đang bị thiếu khiến cho hành động của ta không được thực hiện. Thứ hai, sau khi đã xác định được rồi, thì hãy làm mọi cách cho nó xuất hiện cùng lúc với 1 hoặc 2 yếu tố còn lại.
Giờ ta hãy cùng nhau đi qua 3 trường hợp cơ bản của vấn đề này nhé.
- Thiếu động lực
Thiếu động lực là 1 trong những vấn đề hóc búa và vì vậy nên nó cũng phổ biến. Lên tìm kiếm Google, YouTube hay ChatGPT ta có một danh sách các việc giúp ta tăng động lực 1 cách đáng kể.
Và chắc bạn cũng sẽ có cách riêng cho bản thân mình.
Nên ở đây mình cũng không có gì để nói. Mình nghĩ khi muốn làm 1 việc gì đó ta hứng thú thì không có gì để nói, vì ta chắc chắn có động lực làm điều đó.
Vậy còn với những việc mà ta không muốn đụng tay vào thì sao?
Theo mình, ta cần nghĩ xa hơn về mục đích sau cùng của việc đó.
Việc tìm động lực để làm 1 việc gì đó cũng là 1 vấn đề thường thấy. Hi vọng rằng mình có thể chia sẻ tốt hơn về chủ đề này trong tương lai.
- Thiếu tín hiệu
Theo mình đây là yếu tố dễ nhất mà ta có thể khắc phục. Vì khi ta đã có đủ khả năng và động lực thì đôi khi không cần có tín hiệu nhắc nhở ta vẫn tự giác hành động.
Vì thế ta không nên để tín hiệu cản trở.
Một số cách đơn giản mà ai cũng có thể làm được đó là ghi chú lại trên giấy, hoặc tạo nhắc nhở trên điện thoại hoặc cả hai.
- Thiếu khả năng
Đây là cái mình hay gặp nhất. Mình tự học rất nhiều và học đa dạng tài liệu và hình thức, cũng như là chủ đề. Yup. Dân Kinh tế là vậy hoặc mình là vậy.
P.S. Topic thời gian này mình đang tìm hiểu là Blockchain
Một trong những khó khăn lớn nhất của việc tự học là bạn phải có khả năng đánh gía mức độ phù hợp của nội dung học với trình độ của bạn. Đôi lúc có những bài phân tích quá chuyên sâu khiến bạn cảm thấy chùn bước và nghi ngờ về khả năng của mình.
Nhưng mà việc học ngày nay cũng đã dễ thở hơn khá nhiều nhờ sự giúp đỡ của AI, ta có thể nhờ nó giải thích 1 số ý mà ta không hiểu. Nhưng 1 lần nữa, dù có là AI thì đối với 1 topic quá khó ngay từ ban đầu, bạn cũng sẽ khó mà lưu trữ được kiến thức.
Vậy nên, có 1 công thức cho việc này, đó là ‘‘The 4% Rule”, quy luật 4% trong học tập và rèn luyện kỹ năng.
Quy luật này cho rằng điểm tối ưu để ta vượt qua năng lực hiện tại của mình khoảng 4%. Nó vừa khả thi, nhưng cũng vừa thử thách ta phải suy ngẫm về vấn đề đó.
Nhưng làm sao để biết được bài tập này 4% khó hơn bài tập mình đã làm?
Thực tế thì đây chỉ là 1 con số bạn nên tham khảo, ý tưởng chính vẫn là việc đừng chỉ tập trung vào những việc mình dễ dàng hoàn thành cũng như đừng tốn thời gian cho những việc nằm ngoài khả năng hiện tại của bản thân.
Để xác định được điểm nên dừng lại, với 1 bài tập cụ thể bạn có thể thử bỏ thêm thời gian cho vấn đề đó hơn so với bài thông thường. Nếu sau quá trình tập trung và thử nhiều cách khác nhau mà chưa giải quyết được vấn đề, ta có thể cho rằng nó đang vượt quá năng lực hiện tại.
Và thời gian là bao nhiêu, công sức bỏ ra bao nhiêu là phù hợp. Thì 1 lần nữa mình nghĩ nó sẽ tuỳ thuộc vào mỗi người. Mình cũng không có công thức chung nào cho vấn đề này.
Kết
Sau 1 hồi luyên thuyên về đủ những thứ ảo ảo thì hi vọng là đâu đó bạn sẽ thấy nó có ích. Bài viết đã dài và mình cũng quan ngại liệu bạn có đọc hết bài hay không. Dù sao thì cũng cảm ơn bạn vì đã dành thời gian lướt qua chiếc blog này.
CTA (Call-To-Action) – Lời kêu gọi hành động của mình là:
Nếu lần sau bạn cảm thấy bạn thân mình trì hoãn mà không thực hiện một điều gì đó. Hãy thử nghĩ xem yếu tố nào đang cản trở bạn, đó là vì bạn không có đủ động lực?Không có tín hiệu rõ ràng? Không có đủ khả năng để thực hiện?
Và bạn cũng đừng lo lắng nếu mình chưa thực hiện điều mà mình mong muốn. Có lẽ đó cũng là một tín hiệu cho thấy thời điểm chưa phù hợp, có lẽ quyết tâm bạn chưa đủ hoặc khả năng của bạn cần được mài giũa nhiều hơn. Hãy vững tin!
Have a nice day, reader!
Cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc bài trên The Knowledge Explorer. Bạn có thể đọc thêm các bài khác trên blog của mình.
Chúc bạn một ngày tốt lành!
P.S. Mô hình trên cũng được mình áp dụng vào 1 project xây dựng sản phẩm số sử dụng AI để vibe-code
Leave a Reply